Një zbulim i jashtëzakonshëm arkeologjik në jug të Arabisë Saudite po hedh dritë mbi mënyrën se si ishte jeta 125 mijë vjet më parë, kur pjesë të Gadishullit Arabik mbuloheshin nga liqene, kullota dhe një botë e pasur shtazore.
Studiuesit kanë zbuluar vegla të lashta prej guri, fosile kafshësh të mëdha dhe mbetje të rralla bimore, të cilat ofrojnë një pasqyrë jashtëzakonisht të hollësishme të mënyrës se si njerëzit e hershëm mbijetonin në këtë mjedis krejtësisht të ndryshëm.
Zbulimet vijnë nga Uruq al-Julajbah, një vendbanim i lashtë pranë liqenit, në rajonin Mundafan. Të njoftuara nga Komisioni Saudit i Trashëgimisë, gjetjet janë rezultat i një studimi të përbashkët, ku morën pjesë Komisioni, Universiteti i Shkencës dhe Teknologjisë Mbreti Abdullah (KAUST) dhe Universiteti Griffith. I botuar në revistën shkencore Science, studimi bashkon specialistë të gjeologjisë, arkeologjisë, botanikës dhe mikropaleontologjisë, së bashku me ekspertë nga disa institucione ndërkombëtare. Puna e tyre ofron dëshmi të reja të rëndësishme për veprimtarinë njerëzore në parahistori, ndryshimet mjedisore dhe praninë e hershme të njeriut në të gjithë Gadishullin Arabik.
Një Arabi e Gjelbër e zhdukur, e mbushur me liqene dhe kafshë të egra
Sot, pjesa më e madhe e këtij rajoni mbizotërohet nga shkretëtira, por peizazhi ishte krejtësisht ndryshe gjatë periudhës së fundit ndërakullnajore, rreth 125 mijë vjet më parë. Kjo periudhë e ngrohtë dhe e lagësht e historisë së Arabisë shpesh quhet Arabia e Gjelbër, një kohë kur uji dhe bimësia e bollshme mundësonin jetesën e kafshëve të mëdha dhe të popullatave njerëzore.
Duke përdorur modelimin e terrenit me të dhëna satelitore, shkencëtarët rindërtuan një liqen të lashtë të stërmadh, që mbulonte një sipërfaqe prej rreth 340 kilometrash katrorë. Liqeni arrinte një thellësi deri në 29 metra. Dëshmitë nga sedimentet, peizazhi përreth dhe mbetjet e organizmave ujorë tregojnë se ai ishte një mjedis relativisht i qëndrueshëm me ujë të ëmbël, i rrethuar nga kullota të hapura dhe bimësi.
Studiuesit identifikuan më shumë se 500 ekzemplarë fosilesh bimore dhe shtazore, përfshirë jovertebrorë, të shpërndarë në më shumë se 130 vendndodhje. Ndër kafshët që dikur banonin në këtë zonë ishin hipopotamët, buajt me brirë të gjatë tashmë të zhdukur, devetë, orikset arabe, gazelat dhe strucët. Këto zbulime nxjerrin në pah një ekosistem të pasur parahistorik, që ka shumë pak ngjashmëri me peizazhin e thatë që gjendet sot në këtë rajon.
Mijëra vegla të lashta prej guri zbulojnë zgjuarsinë e njeriut
Krahas fosileve, arkeologët zbuluan 5.511 vegla prej guri, me përmasa më të mëdha se 2 centimetra, në zonën kryesore të gërmimeve. Më shumë se 98% e tyre ishin prodhuar nga stralli dhe analizat treguan se njerëzit që i krijuan përdornin teknikat Levallois, një metodë e përpunimit të gurit për të prodhuar copëza të përgatitura me kujdes.
Për të kuptuar më mirë se si ishin prodhuar dhe përdorur veglat, studiuesit kryen vrojtime sistematike, duke përdorur një sistem rrjetëzor për të dokumentuar dhe mbledhur artefaktet dhe fosilet. Ata zbatuan gjithashtu dy metoda datimi mbi rërën dhe dhëmbët e fosilizuar, përdorën teknika tredimensionale për të përcaktuar se si bashkoheshin fragmentet e gurit dhe ekzaminuan sipërfaqet e veglave përmes analizave mikroskopike dhe kimike.
Këto kërkime zbuluan dëshmi interesante për mënyrën se si njerëzit e hershëm përdornin bimët që i rrethonin. Mbetjet e ruajtura në veglat prej guri përfshinin gjurmë të disa llojeve të bimësisë, disa prej të cilave përmbajnë përbërës toksikë. Rrëshira dhe materiali drunor sugjerojnë se disa maja prej guri ishin lidhur me doreza ose bishta për të krijuar armë gjuetie.
Mbetje të tjera bimore tregojnë për përpunimin e zhardhokëve, shkurreve dhe gjetheve të palmave. Kjo sugjeron se njerëzit që jetonin përreth liqenit mbështeteshin te bimësia për qëllime të ndryshme, nga sigurimi i ushqimit deri te kryerja e veprimtarive të përditshme.
Ndoshta më befasuesja është se gjetjet ngrenë mundësinë që gjuetarët parahistorikë të kenë përfshirë përbërës helmues të bimëve në teknologjinë e tyre të gjuetisë. Megjithëse ky interpretim mbetet ende i pasigurt, ai përfaqëson disa nga dëshmitë më të hershme të mundshme të praktikave të tilla të identifikuara në Arabinë Saudite. Zbulimet përfshijnë gjithashtu disa nga dëshmitë më të hershme të njohura të bimësisë së lidhur me palmat në këtë rajon.
Një vështrim i rrallë mbi jetën e përditshme 125 mijë vjet më parë
Ajo që e bën Uruq al-Julajbah veçanërisht të vlefshëm është ndërthurja e pazakontë e zbulimeve të ruajtura në të njëjtin vend. Fosilet e kafshëve, veglat e prodhuara dhe mbetjet bimore u gjetën të gjitha në të njëjtin kontekst arkeologjik të datuar (mbetje kafshësh, vegla prej guri dhe material bimor), duke u mundësuar shkencëtarëve të rindërtojnë një tablo jashtëzakonisht të plotë të jetës parahistorike.
Brigjet e liqenit të lashtë Mundafan duket se ofronin një vend ideal grumbullimi për njerëzit e hershëm. Uji i ëmbël, kafshët, bimësia dhe materialet e përshtatshme për prodhimin e veglave gjendeshin të gjitha në peizazhin përreth.
Dëshmitë sugjerojnë se njerëzit e shfrytëzonin këtë mjedis për veprimtari të shumta, përfshirë prodhimin e veglave prej guri, përgatitjen e pajisjeve të gjuetisë, përpunimin e kafshëve dhe bimëve, si dhe punimin e fibrave bimore. Të marra së bashku, zbulimet tregojnë se këto popullata të hershme kishin aftësi të larta përshtatëse dhe i shfrytëzonin në mënyrë të sofistikuar burimet që kishin në dispozicion.
“Është shumë emocionuese të shohësh se si bashkëpunimi i kaq shumë specialistëve të fushave të ndryshme bën të mundur rindërtimin e kësaj tabloje jashtëzakonisht të plotë të jetës, sjelljes dhe mjedisit në të kaluarën e largët”, tha profesori Frans van Buchem, profesor i Gjeologjisë në KAUST dhe bashkëdrejtues i kërkimit shkencor.
Dr. Faisal Al-Jibreen, studiues pranë Komisionit të Trashëgimisë dhe profesor i arkeologjisë së Paleolitit, i cili mori pjesë në projekt, theksoi rëndësinë e zbulimit në liqenin Mundafan, në shkretëtirën Rub al-Khali, e njohur si Lagjja e Zbrazët. Ai e përshkroi atë si një zbulim të rëndësishëm arkeologjik, që ndihmon për të shpjeguar se si mjedisi i lashtë ndikoi në jetën e njerëzve dhe kafshëve në jug të Arabisë Saudite gjatë parahistorisë së hershme.
Rindërtimi i një kapitulli të harruar të historisë njerëzore
“Ky vend na ofron një pamje të rrallë dhe jashtëzakonisht të hollësishme të mënyrës se si njerëzit jetonin në një peizazh që nuk i ngjan aspak Arabisë së sotme”, tha profesori Chris Clarkson, bashkëdrejtues i kërkimit shkencor dhe profesor i Arkeologjisë në Qendrën Australiane të Kërkimeve për Evolucionin Njerëzor, pranë Universitetit Griffith. “Ndërthurja e mbetjeve shtazore, veglave prej guri dhe materialit bimor në një kontekst të vetëm të datuar është ajo që e bën këtë zbulim kaq të rëndësishëm.”
Duke bashkuar lloje të ndryshme dëshmish arkeologjike dhe mjedisore, studiuesit kanë rindërtuar një periudhë të historisë së Arabisë që është e vështirë të imagjinohet duke u nisur nga pamja e sotme e rajonit. Gjetjet e tyre ofrojnë të dhëna të rëndësishme për mënyrën se si njerëzit e hershëm lëviznin nëpër Gadishullin Arabik, zhvillonin teknologjinë dhe përshtatnin sjelljen e tyre ndaj kushteve mjedisore në ndryshim.
“Arabia Saudite ka një trashëgimi arkeologjike të jashtëzakonshme. Zhvillimi i kapaciteteve të shkencës së trashëgimisë në Mbretëri do të na mundësojë t’i shndërrojmë gjurmët më të vogla në rrëfimet më të mëdha”, tha profesori Laurence Hapiot, bashkautor i studimit dhe drejtues i Kërkimeve për Trashëgiminë në KAUST./ScienceDaily
