Demenca prek miliona njerëz në mbarë botën, duke paraqitur një sfidë të madhe për individët, familjet e tyre dhe sistemet e kujdesit shëndetësor.
Edhe pse zakonisht e shoqërojmë rënien njohëse me moshën e vjetër, ndryshimet kyçe në tru në fakt fillojnë që në moshën e mesme, dekada para se të shfaqen simptomat e para klinike. Kjo periudhë e hershme ofron një mundësi unike për të vepruar dhe mbështetur shëndetin e trurit shumë kohë para se problemet e kujtesës të bëhen të dukshme.
Lajmi inkurajues është se, ndërsa nuk ka zgjidhje magjike, ka hapa që mund të ndihmojnë në mbrojtjen e shëndetit të trurit. Kontrolli i tensionit të gjakut, diabetit, dëgjimit dhe shëndetit mendor, së bashku me zakonet e shëndetshme të jetesës, mund të ndikojnë ndjeshëm në ruajtjen e funksioneve njohëse në të ardhmen.
Të nxitur nga kjo, shkencëtarët vendosën të hetojnë se cili kombinim i faktorëve mjekësorë, gjenetikë dhe të stilit të jetesës ndikon më fuqishëm në shëndetin e trurit tek njerëzit e moshës 40 deri në 59 vjeç. Rezultatet e studimit të tyre u botuan në revistën “Alzheimer’s and Demence”.
Si u krye studimi
Për të kuptuar ndikimin e stilit të jetës dhe historisë mjekësore në shëndetin e trurit në moshën e mesme, studiuesit analizuan të dhënat nga programi Parandalimi i Demencës.
Studimi përfshinte 587 të rritur të shëndetshëm nga ana njohëse të moshës 40 deri në 59 vjeç, të rekrutuar nga pesë universitete në të gjithë Britaninë e Madhe dhe Irlandën. Rreth gjysma e pjesëmarrësve kishin një prind me histori të demencës.Shkencëtarët i vlerësuan pjesëmarrësit në katër fusha kryesore.
Së pari, ata kryen testime gjithëpërfshirëse njohëse për të matur vëmendjen, aftësitë gjuhësore dhe kujtesën.
Së dyti, ata monitoruan dhjetë faktorë rreziku të modifikueshëm, duke përfshirë presionin e gjakut, kolesterolin, masën trupore, nivelet e sheqerit në gjak, dëgjimin, cilësinë e gjumit, shenjat e depresionit, pirjen e duhanit, konsumimin e alkoolit dhe historinë e dëmtimit traumatik të trurit.
Së treti, ata vunë re faktorë të pandryshueshëm si mosha, seksi, historia familjare e demencës dhe prania e gjenit APOE ε4, një faktor i njohur rreziku për sëmundjen e Alzheimerit . Së fundmi, një pyetësor i detajuar u përdor për të matur faktorët që kontribuojnë në rezervën njohëse, siç janë arsimi, karriera dhe frekuenca e angazhimit në aktivitete stimuluese fizikisht, shoqërisht ose intelektualisht, siç janë loja, leximi, ushtrimet dhe socializimi.
Fuqia e hobive është më e fortë se gjenetika
Duke analizuar të dhënat e mbledhura, shkencëtarët bënë një zbulim të habitshëm. Siç raporton “EatingWell”, angazhimi në aktivitete stimuluese tregoi lidhjen më të fortë pozitive me aftësitë njohëse në moshën e mesme.
Në fakt, ndikimi pozitiv i një sërë hobish ishte më i madh se ndikimi negativ i çdo rreziku të vetëm shëndetësor, madje edhe rreziku gjenetik i lidhur me gjenin APOE ε4. Së bashku me hobitë, arsimi tregoi gjithashtu një lidhje të rëndësishme pozitive me rezultate më të mira njohëse.Një analizë më e detajuar tregoi se përfitimi nuk vjen nga një aktivitet specifik, por nga diversiteti. Pjesëmarrja në një sërë aktivitetesh të tilla si shoqërizimi, të luajturit muzikë, të bërit art, ushtrimet fizike, leximi, mësimi i një gjuhe të huaj dhe udhëtimet krijojnë një efekt mbrojtës kolektiv.
Nga ana tjetër, studimi zbuloi se simptomat e depresionit janë më të lidhura ngushtë me performancë më të dobët njohëse. Ato pasohen nga një histori e dëmtimit traumatik të trurit, diabetit, presionit të lartë të gjakut, dëmtimit të dëgjimit dhe cilësisë së dobët të gjumit. Nga faktorët e pandryshueshëm, gjinia mashkullore dhe mosha më e vjetër ishin gjithashtu të lidhura me rezultate pak më të këqija.
Çfarë do të thotë kjo për jetën e përditshme?
Këto gjetje nxjerrin në pah se si zgjedhjet e përditshme në moshën e mesme mund të ndikojnë në shëndetin e trurit për vitet që vijnë. Edhe pse nuk ka një mënyrë të garantuar për të parandaluar demencën, disa aktivitete dhe zakone të shëndetshme shoqërohen me rezultate më të mira njohëse.
Nuk është kurrë shumë herët për të filluar të ndërmerrni hapa për të mbështetur funksionin afatgjatë të trurit.
Ekspertët këshillojnë që të përqendroheni kryesisht në ndërtimin e rezervës suaj njohëse përmes një stili jetese të pasur dhe të larmishëm. Nuk keni pse të zotëroni një detyrë të vështirë – përkundrazi, synoni një përzierje të larmishme aktivitetesh.
Lexoni, bashkohuni me një grup ecjesh malore, mësoni disa fraza në një gjuhë të re ose thjesht kaloni kohë rregullisht me miqtë dhe familjen. Një angazhim i tillë i gjerë vepron si një ushtrim për rrjetet e trurit.
Përveç kësaj, është thelbësore të bashkëpunoni me mjekun tuaj për të menaxhuar gjendjet mjekësore që mund të ndikojnë në heshtje në tru. Simptomat e depresionit duhet të merren seriozisht dhe duhet të kërkohet trajtim. Është e rëndësishme të mbani tensionin e gjakut dhe sheqerin në gjak brenda kufijve të shëndetshëm, të merrni në konsideratë testimin e dëgjimit nëse vini re ndryshime dhe të flini mirë.
Ky studim ofron një pamje më të qartë se si jeta jonë e përditshme formëson rezistencën njohëse. Ulja e rrezikut të demencës nuk ka të bëjë vetëm me shmangien e faktorëve negativë siç është presioni i lartë i gjakut, por është po aq e rëndësishme të futen në mënyrë aktive përvoja pozitive në jetën e përditshme.
