Një peshk i vogël me njolla portokalli të ndezura është zbuluar në Amazonën braziliane, por shkencëtarët paralajmërojnë se kjo specie e sapoidentifikuar mund të jetë tashmë në rrezik zhdukjeje.
I gjetur në disa pellgje pyjore të kërcënuara nga aktivitetet njerëzore, ky peshk shumëngjyrësh i ka nxitur studiuesit të bëjnë thirrje për marrjen e masave urgjente për ruajtjen e tij.
Specia e re, e quajtur Laimosemion laranja, i përket një grupi peshqish të vegjël të ujërave të ëmbla, të njohur si killifish. Gjatësia e tij standarde është më pak se tre centimetra, por pamja e tij është gjithçka tjetër veçse e zakonshme. Meshkujt kanë rreshta njollash portokalli të ndezura përgjatë gjysmës së përparme të trupit, të ndjekura nga modele të theksuara në formë shigjete, gjithashtu në ngjyrë portokalli, pranë bishtit. Këto shenja të gjalla dallohen qartë në kontrast me anët e tyre gri të çelëta.
Zbulimi u bë gjatë punës kërkimore në terren në pellgun ujëmbledhës të lumit Rio Cajari, në jug të shtetit Amapá, në veri të Brazilit. Ekipi kërkimor përfshinte shkencëtarë nga Universiteti Federal i Rio Grande do Norte, Instituti Peixe das Nuvens, Universiteti Federal i Pará-së dhe Universiteti i Floridës Perëndimore.
Një zbulim mbresëlënës në pyjet tropikale të Amazonës
Studiuesit po shqyrtonin mënyrën se si peshq të ndryshëm të ujërave të ëmbla, që i përkasin familjes Rivulidae, kanë evoluar ciklet e tyre të jetës dhe strategjitë e mbijetesës në mjediset e ndryshme të Brazilit. Gjatë ekspeditave të tyre, ata hasën një peshk, ngjyrosja e pazakontë e të cilit ra menjëherë në sy.
“Ne po zhvillojmë një projekt kërkimor që synon të studiojë evolucionin e strategjive të ciklit jetësor te peshqit e ujërave të ëmbla të familjes Rivulidae, në biomët e ndryshëm të Brazilit“, tha studiuesi kryesor Yuri Abrantes, nga Universiteti Federal i Rio Grande do Norte. “Gjatë marrjes së mostrave në lumenj të vegjël, të njohur në nivel lokal si ‘igarapés’, në rajonin e Rio Cajari, në shtetin Amapá, zbuluam këtë peshk me një ngjyrosje shumë të veçantë, e cila na tërhoqi menjëherë vëmendjen.”
Megjithëse peshku dukej ndryshe nga speciet e njohura, pamja e tij nuk mjaftonte për të vërtetuar se bëhej fjalë për një specie të re për shkencën. Ekipi shqyrtoi me kujdes përmasat dhe proporcionet e trupit, numëroi luspat dhe studioi karakteristikat e skeletit të tij. Studiuesit i krahasuan këto karakteristika me ato të specieve të afërta dhe analizuan ADN-në mitokondriale për të përcaktuar nëse peshku përfaqësonte një specie më vete.
“Ishte një moment i papritur”, kujtoi Abrantes. “Fillimisht, ajo që na tërhoqi më shumë vëmendjen ishte ngjyrosja mbresëlënëse e meshkujve dhe femrave, e cila nuk i ngjante asgjëje që kishim hasur më parë në zonën e studimit. Kjo zgjoi admirimin dhe një kuriozitet të madh tek ne.”
Testimet gjenetike konfirmuan përfundimisht se peshku i përkiste një specieje që nuk ishte identifikuar më parë. Për studiuesit, ky zbulim ishte veçanërisht domethënës, sepse nxori në pah se sa shumë mbetet ende për t’u zbuluar në disa zona të Amazonës, të cilat janë studiuar pak dhe po përballen gjithnjë e më shumë me kërcënime.
Pasi analiza gjenetike konfirmoi identitetin e veçantë të peshkut, ai tha: “Ishte diçka e veçantë, pasi pamë një mundësi për të kontribuar në zgjerimin e njohurive tona mbi biodiversitetin e Amazonës dhe për të tërhequr vëmendjen drejt ruajtjes së zonave që ende nuk janë eksploruar sa duhet, por që janë shumë të kërcënuara.”
Pse shkencëtarët i vunë peshkut të ri emrin Laranja
Emri Laimosemion laranja pasqyron si pamjen e jashtëzakonshme të peshkut, ashtu edhe vendin ku ai u zbulua. Në gjuhën portugeze, fjala laranja do të thotë portokalli dhe i referohet si ngjyrës, ashtu edhe frutit. Ky emër është gjithashtu një homazh për Laranjal do Jari, bashkinë në shtetin Amapá, ku u zbulua kjo specie.
“Donim të zgjidhnim një emër që të nxirrte në pah një karakteristikë të peshkut, duke krijuar njëkohësisht një ndjenjë lidhjeje me banorët e rajonit ku ai u zbulua”, shpjegoi Abrantes.
Përtej pamjes së tij shumëngjyrëshe, ky zbulim mund t’i ndihmojë shkencëtarët të kuptojnë më mirë evolucionin e peshqve killifish të Amazonës. Disa pjesëtarë të këtij grupi kanë zhvilluar një mënyrë të jashtëzakonshme për të mbijetuar në habitate që thahen periodikisht. Embrionet e tyre mund të ndërpresin zhvillimin dhe të qëndrojnë në gjendje të fjetur në baltën e lagësht, duke rifilluar zhvillimin kur shirat sezonalë mbushin sërish pellgjet me ujë.
“Laimosemion përfaqëson një nga pesë rastet e pavarura të shfaqjes së ciklit jetësor vjetor brenda familjes Rivulidae”, tha Abrantes. “Laimosemion laranja është veçanërisht interesant, sepse zgjeron njohuritë tona mbi diversitetin dhe evolucionin e këtij grupi në rajon.”
Peshku i sapozbuluar në Amazonë mund të jetë tashmë i rrezikuar
Pavarësisht entuziazmit që ka shkaktuar ky zbulim, e ardhmja e Laimosemion laranja mbetet e pasigurt. Shkencëtarët e kanë gjetur atë vetëm në tri pellgje të vogla pyjore pranë Laranjal do Jari dhe në të gjitha vendndodhjet e njohura vërehen shenja të dëmtimit të mjedisit.
Shpyllëzimi, aktivitetet minerare dhe zhvillimi urban po ushtrojnë presion mbi habitatet përreth. Njëri prej pellgjeve ndodhet pranë ujërave që kanë ndryshuar ngjyrë për shkak të sedimenteve të shkaktuara nga aktivitetet minerare. Një tjetër ndodhet brenda vetë qytetit, ku ndotja nga plastika po ndikon në mjedis.
Vlerësohet se e gjithë zona e njohur e përhapjes së kësaj specieje mbulon vetëm 25 kilometra katrorë. Për shkak se habitati i saj është kaq i kufizuar dhe përballet me disa kërcënime, studiuesit besojnë se peshku i plotëson kriteret për t’u klasifikuar si specie e rrezikuar (Endangered), sipas udhëzimeve të përcaktuara nga Bashkimi Ndërkombëtar për Ruajtjen e Natyrës (IUCN).
Për të përmirësuar mundësitë e mbijetesës së kësaj specieje, ekipi ka rekomanduar zgjerimin e kufijve të Rezervatit Ekstraktiv të Rio Cajari, që ndodhet pranë zonës, në mënyrë që të përfshihen edhe territoret ku jeton ky peshk.
Ky zbulim i shton një tjetër specie biodiversitetit të jashtëzakonshëm të Amazonës, duke nxjerrë njëkohësisht në pah nevojën për të mbrojtur habitatet që shkencëtarët sapo kanë filluar t’i eksplorojnë. Pa masa më të forta për ruajtjen e natyrës, specie të tilla si Laimosemion laranja mund të përballen me kërcënime serioze përpara se studiuesit të kenë mundësinë t’i njohin plotësisht./ScienceDaily
