Një seri studimesh e publikuar në revistën prestigjioze mjekësore The Lancet kanë hedhur dritë të re mbi rreziqet që përdorimi i rrjeteve sociale paraqet për shëndetin e të rinjve.
Studiuesit zbuluan se vetëm dy orë përdorim në ditë i medieve dixhitale lidhet me një rrezik më të lartë dëmtimi për personat nën moshën 25 vjeç.
Ata bënë thirrje për “veprim të koordinuar global” për të adresuar problemin, kërkuan që kompanitë teknologjike të ndajnë të dhëna mbi ndikimin e platformave të tyre në shëndet dhe thanë se qeveritë duhet të forcojnë rregullimin e funksioneve që mund të paraqesin rrezik.
Studimi vjen pas disa vendimeve të rëndësishme gjyqësore kundër platformave të rrjeteve sociale në SHBA dhe rritjes së vëmendjes ndaj mënyrës se si këto platforma mbrojnë përdoruesit e tyre.
Ai pritet të nxisë kërkesa të reja për reforma në Britaninë e Madhe, përtej ndalimit të përdorimit të rrjeteve sociale për personat nën 16 vjeç, i cili pritet të hyjë në fuqi në mars të vitit të ardhshëm.
Çfarë zbuloi studimi?
Seria përbëhet nga tre studime dhe përfshin një analizë të gjerë të kërkimeve që mbulojnë rreth 9 milionë persona nën moshën 25 vjeç.
Ajo zbuloi se përdorimi i tepruar i mediave dixhitale – i cilësuar nga studiuesit si “problematik” – lidhet me një rrezik më të lartë për probleme të shëndetit mendor, çrregullime të gjumit dhe ulje të aktivitetit fizik.
Sipas studiuesve, më shumë se dy orë kohë para ekranit në ditë mund të lidhen me humbjen e rreth 2.8 milionë viteve të jetës së shëndetshme për shkak të depresionit dhe 240 mijë viteve të humbura për shkak të obezitetit në nivel global çdo vit.
Megjithëse studimi thekson se lidhja mes përdorimit “problematik” dhe pasojave negative është “modeste”, ekspertët thanë se provat janë mjaftueshëm të forta për të justifikuar ndërhyrje urgjente.
Kryetarja e serisë së studimeve, profesorja Ilona Kickbusch nga Laboratori për Transformimet Dixhitale në Shëndet (DTH-Lab) në Zvicër, deklaroi:
“Përdorimi i mediave dixhitale tashmë është bërë pjesë e pandashme e fëmijërisë dhe e jetës së të rinjve.
Qeveritë i kanë lejuar kompanitë teknologjike të vendosin vetë rregullat e tyre, duke krijuar modele biznesi të ndërtuara për të tërhequr vëmendjen dhe për të mbledhur të dhëna, ndërsa shëndeti është trajtuar si çështje dytësore.
Dëshmitë që lidhin përdorimin problematik të mediave dixhitale me përkeqësimin e shëndetit mendor, gjumit dhe aktivitetit fizik, megjithëse jo përfundimtare, justifikojnë veprim të koordinuar në nivel global.”
A mund të bëjnë më shumë platformat?
Studiuesit nuk u bindën nga pretendimet e kompanive të rrjeteve sociale se po ndërmarrin hapa për të reduktuar dëmet e mundshme ndaj përdoruesve.
Profesorja Barbara Prainsack nga Universiteti i Vjenës argumentoi se platformat kanë ndjekur “një strategji të njohur nga industria e duhanit dhe lëndëve djegëse fosile: krijimin e dyshimeve, diskreditimin e kritikëve dhe paraqitjen e rregullimit si kërcënim për lirinë”.
Dr. Jay Shaw nga Universiteti i Torontos tha se kompanitë teknologjike, dhe jo përdoruesit apo rregullatorët, mbajnë përgjegjësi për mënyrën se si funksionet e rrjeteve sociale projektohen dhe prezantohen.
“Shumica e platformave dixhitale janë krijuar për të tërhequr vëmendjen dhe për të mbledhur të dhëna, jo për të mbrojtur shëndetin. Funksione si lëvizja e pafundme e përmbajtjes (infinite scroll), riprodhimi automatik i videove dhe rekomandimet e personalizuara janë zgjedhje të qëllimshme të dizajnit, jo thjesht çështje vetëkontrolli individual,” tha ai.
Louise Holly nga DTH-Lab UK argumentoi se platformat mund të ndihmojnë në minimizimin e dëmeve të ardhshme duke rritur transparencën.
“Të dhënat më të vlefshme mbi mënyrën se si këto platforma ndikojnë realisht te përdoruesit mbeten të fshehura brenda kompanive teknologjike, duke kufizuar kontrollin e pavarur dhe duke ngadalësuar përparimin shkencor,” tha ajo.
Si mund të ndikojë studimi në reformat e ardhshme?
Studimi pritet të rrisë më tej presionin mbi kompanitë e rrjeteve sociale.
Në SHBA, një sërë padish, kryesisht kundër kompanisë Meta, pronare e Facebook dhe Instagram, kanë synuar t’i mbajnë platformat përgjegjëse për funksionet që konsiderohen varësuese dhe potencialisht të dëmshme.
Në një çështje gjyqësore në Los Anxhelos këtë vit, Meta dhe YouTube u shpallën përgjegjëse për krijimin e mekanizmave që nxisin varësinë, megjithëse të dyja kompanitë kanë apeluar vendimin.
TikTok dhe Snapchat ishin gjithashtu pjesë e procesit, por arritën marrëveshje para nisjes së gjyqit.
Një tjetër vendim gjyqësor në Nju Meksiko, në muajin gusht, urdhëroi Metën të ndryshojë funksionimin e platformave të saj dhe të paguajë një gjobë prej 567 milionë dollarësh për të adresuar dëmet ndaj të rinjve.
Kompania u urdhërua të kufizojë funksionet që krijojnë varësi, të përmirësojë verifikimin e moshës dhe të forcojë masat kundër shfrytëzimit seksual të fëmijëve.
Meta ka sinjalizuar se do ta apelojë edhe këtë vendim.
Gjetjet e studimit pritet t’u japin më shumë peshë këtyre vendimeve dhe të shtojnë kërkesat për rregullime të reja ligjore.
Ndërsa Australia dhe Britania e Madhe kanë avancuar me kufizime për përdorimin e rrjeteve sociale nga të miturit, ekspertët e politikave publike kanë paralajmëruar se zbatimi i këtyre ndalimeve është i vështirë dhe se qeveritë duhet të fokusohen te funksionet konkrete të platformave.
Meqenëse studiuesit identifikojnë si potencialisht të dëmshme funksione si lëvizja e pafundme e përmbajtjes, riprodhimi automatik dhe rekomandimet e personalizuara, është e mundur që në të ardhmen të miratohen ligje të reja që kufizojnë ndikimin e tyre në shëndetin e të rinjve.
