Ecja vetëm 3,000 hapa në ditë mund të ndihmojë në ngadalësimin e ndryshimeve në tru që lidhen me sëmundjen e Alzheimerit dhe në mbrojtjen e kujtesës, ndërsa përfitimet më të mëdha shfaqen shumë poshtë nivelit prej 10,000 hapash.
Një studim i ri sugjeron se edhe nivelet e ulëta të aktivitetit fizik mund ta mbrojnë trurin nga sëmundja e Alzheimerit, por jo në mënyrën që prisnin shkencëtarët.
Studiuesit ndoqën për nëntë deri në 11 vjet, duke përdorur hapamatës, pothuajse 300 të rritur të moshuar që shfaqnin shenja të hershme të Alzheimerit në tru. Ata zbuluan se aktiviteti fizik nuk e zvogëlonte sasinë e pllakave toksike të amiloidit, të cilat synohen aktualisht nga shumica e trajtimeve për Alzheimerin.
Përkundrazi, te personat që tashmë i kishin këto pllaka, aktiviteti fizik zvogëlonte grumbullimin e proteinave tau të palosura në mënyrë të gabuar në zona të caktuara të trurit. Këto proteina shfaqen në fazat e mëvonshme të sëmundjes së Alzheimerit dhe lidhen më ngushtë me rënien e aftësive njohëse dhe funksionale. Këto shenja të demencës u reduktuan pothuajse përgjysmë te pjesëmarrësit më aktivë.
Përfitimet u vunë re që me vetëm 3,000 hapa, afërsisht sa gjysmë ore ecje me një ritëm mesatar. Intervali optimal ishte nga 5,000 deri në 7,500 hapa në ditë, pas të cilit efekti stabilizohej. Më shumë hapa nuk nënkuptonin domosdoshmërisht mbrojtje më të madhe, çka sugjeron një objektiv realist për të moshuarit që bëjnë pak aktivitet fizik, në vend të objektivit prej 10,000 hapash, i cili përmendet shpesh.
Megjithatë, studimi kishte kufizime. Ai përfshinte një grup relativisht të vogël, të përbërë kryesisht nga persona të bardhë dhe me nivel të lartë arsimor në SHBA, dhe nuk merrte parasysh faktorë të tjerë që lidhen me stilin e jetesës ose shëndetin. Gjithashtu, mund të ketë mekanizma të tjerë mbrojtës që lidhen me ecjen. Megjithatë, studimi mbështet kërkime të tjera që sugjerojnë se aktiviteti fizik mund të ulë rrezikun e demencës.
Një studim në Mbretërinë e Bashkuar, që përfshiu 1,139 persona mbi moshën 50 vjeç, zbuloi se ata që kryenin aktivitet fizik me intensitet mesatar deri të lartë kishin një ulje prej 34–50% të rrezikut për demencë gjatë një periudhe ndjekjeje prej tetë deri në dhjetë vjetësh. Mes atyre që zhvilluan demencë, vazhdimi i aktivitetit fizik ngadalësoi rënien e kujtesës, veçanërisht te gratë e moshuara.
Një studim më i madh në Mbretërinë e Bashkuar, i vitit 2022, ndoqi 78,430 persona për shtatë vjet, duke përdorur akselerometra të vendosur në kyçin e dorës. Ai zbuloi një ulje prej 25% të rrezikut për demencë me vetëm 3,800 hapa në ditë, e cila arrinte në 50% me 9,800 hapa.
Megjithatë, personat që ecnin më shumë kishin gjithashtu shëndet më të mirë kardiovaskular, nivele më të ulëta të kolesterolit, gjumë më të mirë, tension arterial më të mirë dhe rrezik më të ulët për diabet. Meqenëse këta faktorë rreziku për sëmundjet e zemrës dhe goditjen në tru rrisin gjithashtu rrezikun për demencë, situata është komplekse.
Zakonet e shëndetshme shpesh shkojnë së bashku. Personat që ushtrohen kanë më shumë gjasa të ushqehen mirë, të mos pinë duhan, të kujdesen për shëndetin e zemrës dhe të përjetojnë më pak stres financiar. Kjo e bën të vështirë të përcaktohet se cili faktor ka ndikimin më të madh. Studiuesit u përpoqën t’i merrnin parasysh këta faktorë, por, meqenëse këto zakone janë kaq të ndërlidhura, është e vështirë të thuhet se përgjegjës është vetëm aktiviteti fizik.
Megjithatë, ka argumente të forta në favor të këtij përfundimi, pasi ushtrimet fizike mund ta mbështesin trurin në disa mënyra: duke përmirësuar shëndetin kardiovaskular, duke rritur qarkullimin e gjakut dhe duke nxitur prodhimin e substancave kimike që favorizojnë lidhjet ndërmjet qelizave të trurit.
Një nga këto substanca është irisina, një hormon i prodhuar nga muskujt, i cili ndikon pothuajse në të gjithë mekanizmat e dëmtuar të trurit që lidhen me sëmundjen e Alzheimerit, përfshirë inflamacionin. Kjo substancë dhe përbërës të tjerë kimikë, si BDNF-ja, që lidhen me ushtrimet fizike, ofrojnë shpjegime biologjike të besueshme për mënyrën se si aktiviteti fizik mund të ndikojë drejtpërdrejt në shëndetin e trurit, përtej përfitimeve të tij kardiovaskulare.
Megjithatë, lidhja mund të funksionojë edhe në drejtimin e kundërt. Njerëzit mund të bëhen më pak aktivë për shkak të simptomave të hershme të Alzheimerit. Për shembull, personat me probleme të dëgjimit, i cili në vetvete është një faktor rreziku për demencën, shpesh raportojnë pengesa që i bëjnë të heqin dorë nga aktiviteti fizik përpara se të shfaqen simptoma të tjera të demencës.
Një rreth vicioz
Ulja e aktivitetit fizik më pas përshpejton rënien e kujtesës. Kjo krijon një rreth vicioz. Simptomat e hershme të sëmundjes, si problemet me dëgjimin, mund të ndikojnë në vetëvlerësim dhe të zvogëlojnë përfshirjen në aktivitetin fizik, gjë që, nga ana tjetër, përkeqëson rënien e aftësive njohëse.
Ecja me ritëm të shpejtë mund të jetë veçanërisht e dobishme. Një studim i vogël, me 15 persona me Alzheimer të lehtë deri të moderuar, të cilët praktikonin ecjen nordike (një teknikë e përmirësuar ecjeje që përdor shkopinj për të aktivizuar pjesën e sipërme të trupit, si dhe këmbët), tregoi se ata ruajtën funksionet e trurit gjatë 24 javëve, ndërsa disa prej këtyre funksioneve madje u përmirësuan.
Pesëmbëdhjetë personat që morën vetëm kujdesin standard shfaqën përkeqësim ose nuk patën përmirësim. Edhe pse studimi ishte i vogël, ai sugjeron se edhe personat që tashmë janë diagnostikuar me Alzheimer mund të përfitojnë nga rritja e aktivitetit fizik, përfshirë ecjen me ritëm të shpejtë.
Qëndrimi jashtë, veçanërisht në natyrë, mund të jetë veçanërisht i dobishëm për parandalimin e demencës, ndoshta sepse përmirëson humorin dhe gjumin, ndërsa zvogëlon izolimin, të cilët janë të gjithë faktorë rreziku për demencën. Kombinimi i lëvizjes fizike, ekspozimit ndaj dritës natyrore dhe ndërveprimit shoqëror gjatë ecjes në natyrë mund të krijojë disa efekte mbrojtëse që plotësojnë njëri-tjetrin.
Sfida tani është të ndihmohen njerëzit të kapërcejnë pengesat që i pengojnë të kryejnë aktivitet fizik në natyrë, si shqetësimet për sigurinë, frika nga rrëzimi ose thjesht preferenca për rehatinë e divanit, veçanërisht gjatë muajve më të ftohtë dhe me më shumë reshje shiu. Megjithatë, të dhënat sugjerojnë se edhe disa minuta ecje mund të bëjnë ndryshimin dhe se objektivat modeste, të arritshme, si një shëtitje gjysmëorëshe në vend të një programi stërvitor për maratonë, mund të ofrojnë mbrojtje të konsiderueshme kundër rënies së aftësive njohëse./ScienceDaily
