Ekuinoksi i vjeshtës shënon fillimin e vjeshtës në hemisferën veriore. Në hemisferën jugore ndodh e kundërta: ekuinoksi i shtatorit shënon fillimin e pranverës. Për mijëra vjet, njerëzit e kanë vëzhguar dhe festuar këtë dukuri, e cila në shumë kultura të lashta lidhej me sezonin e korrjeve.
Kur ndodh ekuinoksi i vjeshtës në 2026?
Në vitin 2026, ekuinoksi i vjeshtës do të ndodhë të martën, me 22 shtator. Data nuk është e njëjtë çdo vit, por ekuinoksi i vjeshtës bie gjithmonë midis 21 dhe 24 shtatorit.
Çfarë është ekuinoksi?
Fjala ekuinoks vjen nga latinishtja: aequi do të thotë “i barabartë”, ndërsa nox “natë”. Gjatë ekuinoksit, dita dhe nata kanë pothuajse të njëjtën gjatësi.
Toka rrotullohet rreth Diellit ndërsa është e anuar në një kënd të pandryshueshëm. Për rreth gjysmën e vitit, Poli i Veriut është i anuar drejt Diellit, duke sjellë ditë më të gjata në hemisferën veriore. Më pas, ndërsa Toka vazhdon lëvizjen rreth Diellit, Poli i Veriut anohet në drejtim të kundërt.
Ekuinoksi shënon pikën e kalimit mes këtyre dy periudhave. Në këtë moment, ekuatori është pjesa e Tokës që ndodhet më drejtpërdrejt përballë Diellit. Në hemisferën veriore kjo shënon fillimin e vjeshtës, ndërsa në hemisferën jugore fillimin e pranverës.
Si e përcaktonin ekuinoksin njerëzit e lashtë?
Qytetërimet e lashta nuk kishin orë për të matur saktësisht gjatësinë e ditës dhe natës, por ndiqnin lëvizjen e Diellit. Ata vunë re se vendi ku Dielli lindte dhe perëndonte ndryshonte gradualisht gjatë vitit.
Kur Dielli arrinte pikën e tij më veriore, ndodhte solstici i verës, dita më e gjatë e vitit. Pika më jugore shënonte solsticin e dimrit, ditën më të shkurtër. Ndërsa dy ditët kur Dielli lindte në lindje dhe perëndonte në perëndim shënonin ekuinokset.
Arkeologët besojnë se vende të lashta si Stonehenge në Angli, Newgrange në Irlandë dhe Majorville Medicine Wheel në Kanada mund të jenë përdorur për të ndjekur lëvizjen e Diellit dhe për të përcaktuar ekuinokset e solsticet.
Tradita dhe festime
Ekuinoksi i vjeshtës ka qenë i lidhur me tradita të ndryshme në mbarë botën.
Greqia e lashtë: Ekuinoksi i shtatorit lidhej me Persefonën, e cila, sipas mitologjisë, kthehej në botën e nëndheshme për t’u bashkuar me Hadesin.
Festivali kinez i Hënës së Vjeljes: lidhet me festimin e korrjeve. Familjet mblidhen, falënderojnë për të korrat, ndezin fenerë dhe hanë ëmbëlsira tradicionale të quajtura mooncakes.
Higan në Japoni: budistët japonezë vizitojnë vendlindjet e tyre dhe nderojnë paraardhësit gjatë ekuinoksit.
Festat e korrjeve në Britani: tradita e falënderimit për të korrat daton që nga kohët pagane. Këto zakone ndikuan më vonë edhe në traditat që lidhen me Thanksgiving në SHBA.
Kalendari republikan francez: pas Revolucionit Francez, viti i ri fillonte në mesnatën e ditës së ekuinoksit të vjeshtës.
Mabon: në paganizmin modern, ekuinoksi shoqërohet me një festë të korrjeve dhe falënderimit për të mirat që ofron Toka.
Koha e Dritave Veriore
Në rajonet e largëta të veriut, ekuinoksi i vjeshtës është një nga periudhat më të mira për të parë aurorën boreale, ose Dritat Veriore.
Ky spektakël krijohet kur grimcat e ngarkuara që vijnë nga Dielli përplasen me atomet e atmosferës së Tokës dhe i bëjnë ato të ndriçojnë. Aktiviteti i aurorave shpesh është më i fortë rreth ekuinokseve të vjeshtës dhe pranverës, kur kushtet magnetike favorizojnë krijimin e stuhive gjeomagnetike.
