Në vitet e fundit, ka pasur një rritje alarmante të numrit të ujërave të kontaminuara me kokainë, duke i bërë shkencëtarët të pyesin veten se si reagojnë peshqit ndaj opiatet dhe si i tolerojnë ato.
Shkencëtarët në Suedi bënë një zbulim të papritur kur e ekspozuan salmonin ndaj një droge të paligjshme, si dhe një metaboliti të kokainës.
Në vitin 2022, Jack Brand, një toksikolog mjedisor në Suedi, i hodhi kokainë një tufe salmonësh suedez për të parë se si reagojnë këta peshq në natyrë ndaj ndotjes së ujit me drogën e paligjshme. Rezulton se peshqit mërziten shumë kur janë nën ndikimin e kokainës.
Në një studim të botuar në revistën Current Biology, Dr. Brand dhe kolegët e tij tregojnë se salmoni nën ndikimin e kokainës noton më shpejt dhe udhëton më larg se homologët e tij të kthjellët. Ky studim ngre pyetje shtesë rreth efekteve që zakonet e përdorimit të drogës nga njerëzit mund të kenë te salmoni dhe peshqit e tjerë të ujërave të ëmbla.
Një eksperiment në Suedi – nga laboratori në natyrë
Dr. Brand, një studiues në Universitetin Suedez të Shkencave Bujqësore, nuk e pati të lehtë të merrte leje nga organet lokale qeverisëse për t’ua dhënë ilaçin peshqve. Studime të panumërta kanë shqyrtuar se si peshqit dhe kafshët e tjera reagojnë ndaj kokainës në kushte laboratorike. Por askush nuk i ka studiuar efektet e drogës në botën reale.
Sapo morën leje, Dr. Brand dhe ekipi i tij u drejtuan për në një inkubator salmoni të Atlantikut në Suedinë jugore dhe filluan të implantonin pajisje gjurmuese dhe kapsula droge me çlirim të ngadaltë në dhjetëra peshq dyvjeçarë. Disa kapsula përmbanin kokainë, ndërsa të tjerat përmbanin benzoilekgoninë, një përbërës i prodhuar kur trupat tanë e zbërthejnë drogën dhe i cili regjistrohet në testet e drogës.
Kapsulat janë të dizajnuara për t’u dhënë peshqve sasi ditore të kokainës ose benzoilekgoninës që do të ishin ekuivalente me atë që do të merrnin nga jetesa në ujë të ndotur.
Peshqit u liruan më pas në Vättern, një liqen në Suedi që mbushet rregullisht me salmon të Atlantikut për peshkim rekreativ. Për tetë javë, studiuesit monitoruan lëvizjet e salmonëve të rinj.
Metabiti i kokainës vepron edhe më fuqishëm
Studiuesit nuk u habitën kur panë se salmoni i droguar kërceu dhe notoi më shumë se të tjerët. Ajo që ishte e papritur ishte se salmoni të cilit iu dhanë doza benzoilekonine, një nënprodukt i kokainës, kishte një entuziazëm edhe më të panatyrshëm, duke notuar pothuajse dy herë më shumë në javë dhe duke udhëtuar rreth 12 kilometra më larg nga vendi i lirimit sesa salmonët e tjerë të liruar së bashku me ta, dhe gjithashtu më larg se ata vetëm nën ndikimin e kokainës.
“Rezultatet tona sugjerojnë që vlerësimet e rrezikut që përqendrohen vetëm te kokaina mund të nënvlerësojnë efektet mjedisore të produkteve të saj të zbërthimit”, vëren Thomas Brodin, kolegu universitar i Dr. Brand dhe bashkautor i studimit.
Ndotesit e fshehur në ekosistemet ujore
Kokaina dhe benzoilekgonina janë vetëm disa nga qindra ndotës kimikë që hyjnë në ekosistemet ujore si rezultat i prodhimit dhe konsumit të drogës.
Një studim i vitit 2016 mbi salmonin në Puget Sound të Uashingtonit zbuloi Prozac, Advil, Benadryl dhe Lipitor, si dhe kokainë, në indet e salmonit të ri Chinook.
Edhe pse ky studim i ri është i pari që shqyrton mënyrat se si kokaina dhe një nga metabolitët e saj ndikojnë te salmoni në natyrë, një studim i publikuar vitin e kaluar zbuloi se salmoni i egër i trajtuar me ilaçe kundër ankthit ishte më pak i frikësuar dhe për këtë arsye më i prekshëm nga rënia pre e grabitqarëve.
Pasojat e ekosistemit dhe sfidat e pastrimit
Ndërsa është e paqartë nëse noti më i shpejtë dhe më tej nën ndikimin e drogës po i dëmton këta peshq, ekspertët thonë se ndoshta nuk është një gjë e mirë.
“Rregulli i përgjithshëm në biznesin tonë është se çdo ndryshim në fiziologji ose sjellje te peshqit konsiderohet i pafavorshëm”, thotë James Meador, një toksikolog mjedisor dhe profesor i asociuar në Universitetin e Uashingtonit.
Profesori Midor, i cili nuk ishte i përfshirë në studim, thekson se peshqit janë shumë të përshtatur me mjedisin e tyre.
“Çdo ndryshim në këtë mënyrë padyshim që i prek ata në disa mënyra negative”, siç është përdorimi i më shumë energjisë nën ndikimin e drogës.
Prania e barnave dhe metabolitëve të tyre në mjediset ujore është një “problem i inxhinierisë ekologjike”, shtoi Dr. Midor. Vetëm në Shtetet e Bashkuara, impiantet e trajtimit përpunojnë afërsisht 34 miliardë gallonë ujëra të zeza çdo ditë. Pajisja e këtyre impianteve me infrastrukturë të re të projektuar për të hequr përbërjet kimike të padëshiruara nga ujërat tona të zeza do të ishte e kushtueshme dhe logjistikisht komplekse. Por gjithashtu nuk është diçka e pamundur për t’u realizuar.
“Njerëzit po punojnë për këtë. Jam optimist se një ditë do të zvogëlojë shumë nga këto gjëra.”
Dr. Brand shpreson që ajo ditë të vijë së shpejti. Ai e sheh kokainën, benzoilekgoninën dhe kimikate të tjera të prodhuara nga njeriu si “agjentë të padukshëm të ndryshimit global”. Ato gjejnë rrugën e tyre për të gjitha llojet e kafshëve, jo vetëm peshqit.
Ai paralajmëron se “njerëzit nuk janë të vetëdijshëm për efektet e mundshme që mund të kenë ato”.
