Thellë nën Oqeanin Paqësor, shkencëtarët kanë zbuluar një botë befasuese me gjallesa të vogla që jetojnë brenda shkëmbinjve të pasur me metale, të cilëve u duhen miliona vjet për t’u formuar. Këta shkëmbinj, të njohur si nyje polimetalike, përmbajnë çarje dhe zgavra në miniaturë, të cilat u ofrojnë strehë organizmave me përmasa më të vogla se një milimetër.
Edhe pse mund të duken si gurë të zakonshëm, këto nyje ofrojnë diçka të pazakontë në thellësitë e oqeanit. Ato krijojnë sipërfaqe të forta në një mjedis ku mbizotëron balta e butë, ndërsa hapësirat e tyre të brendshme ofrojnë habitate shtesë për jetën detare.
Nyjet polimetalike janë formacione të errëta, afërsisht me madhësinë e një grushti, të përbëra kryesisht nga oksidet e hekurit dhe manganit. Ato rriten me një ritëm jashtëzakonisht të ngadaltë, duke shtuar shpesh vetëm disa milimetra gjatë një milion vjetëve. Të gjendura në thellësi oqeanike nga 4.000 deri në 6.000 metra, ato mund të qëndrojnë në fundin e detit për miliona vjet.
Studiuesit synuan të hetonin organizmat e vegjël që jetojnë brenda këtyre formacioneve të lashta dhe të përcaktonin se sa të rëndësishme janë nyjet për biodiversitetin në thellësitë e oqeanit.
Dr. Tanja Stratmann, ekologe e detit të thellë dhe njëra prej tre autoreve kryesore të studimit, shpjegon: “Në studimin tonë tregojmë se përmasat e çarjeve brenda nyjeve janë mjaftueshëm të mëdha për t’u ofruar strehë kafshëve me madhësi më të vogël se një milimetër.”
Qindra gjallesa të vogla të zbuluara brenda një shkëmbi të vetëm
Për të eksploruar këto habitate të fshehura, ekipi kërkimor mblodhi nyje polimetalike nga Zona Klarion-Kliperton, një rajon i gjerë në pjesën qendrore të Oqeanit Paqësor. Ata përdorën pajisje të specializuara për marrjen e mostrave, përfshirë pajisje të quajtura box corers, të cilat mbledhin pjesë të fundit të detit, si dhe robotë zhytës të telekomanduar, të aftë të punojnë në thellësi ekstreme.
Pas kthimit në laborator, studiuesit hapën me kujdes nyjet dhe nxorën gjallesat e vogla të fshehura brenda çarjeve dhe zgavrave të tyre.
Rezultatet zbuluan një bashkësi jashtëzakonisht të pasur me jetë detare. Në 244 nyje, ekipi identifikoi 4.139 gjallesa individuale. Çdo nyje përmbante mesatarisht 17 gjallesa, por një mostër veçanërisht e populluar strehonte plot 245 individë.
Ky zbulim tregon se këta shkëmbinj janë më shumë sesa sipërfaqe të thjeshta ku organizmat detarë mund të ngjiten. Strukturat e tyre të ndërlikuara të brendshme krijojnë hapësira tredimensionale për jetesë, duke u mundësuar gjallesave të banojnë në zona të mbrojtura brenda vetë nyjeve.
Dr. Coral Diaz-Recio Lorenzo shpjegon: “Të çarat në nyjet polimetalike funksionojnë si strehëza të vogla dhe u ofrojnë vendbanim gjallesave që nuk i hasim në sedimentet e buta të fundit të detit.”
Ekosisteme të fshehura, të ndryshme nga ato të fundit të detit përreth
Edhe pse nyjet përmbanin më pak gjallesa sesa sedimentet e baltosura përreth, kontributi i tyre në jetën e detit të thellë ishte sërish i konsiderueshëm.
Për krimbat e rrumbullakët (nematodat), numri i atyre që jetonin brenda nyjeve arrinte afërsisht në 10% të numrit të gjetur në sedimentet përreth. Për krustacet e vegjël (kopepodët), kjo shifër ishte rreth 25%.
Megjithatë, zbulimi më i rëndësishëm nuk lidhej thjesht me numrin e gjallesave që gjetën studiuesit. Ai kishte të bënte me ndryshimin e madh mes bashkësive që jetonin brenda shkëmbinjve dhe atyre që gjendeshin në baltën pranë tyre.
Analizat gjenetike zbuluan se gjallesat që banonin në nyje formonin bashkësi të veçanta. Çuditërisht, këto bashkësi mbeteshin shumë të ngjashme në vende të ndara nga distanca të mëdha, deri në 1.000 kilometra, edhe pse ndryshonin ndjeshëm nga organizmat e gjetur në sedimentet përreth të fundit të detit.
Kjo sugjeron se nyjet polimetalike mbështesin habitate të specializuara, të cilat nuk mund të zëvendësohen lehtësisht nga pjesë të tjera të oqeanit të thellë. Çarjet dhe zgavrat e tyre ofrojnë kushte jetese nga të cilat duket se varen disa organizma të caktuar.
Minierat në thellësitë e detit mund të shkatërrojnë këto habitate të lashta
Gjetjet ngrenë shqetësime serioze për pasojat e mundshme mjedisore të aktiviteteve minerare në thellësitë e detit.
Nyjet polimetalike përmbajnë metale me vlerë ekonomike, përfshirë nikelin, kobaltin dhe bakrin. Këto burime kanë tërhequr interesin për zhvillimin e operacioneve industriale minerare, të cilat do t’i nxirrnin nyjet drejtpërdrejt nga fundi i oqeanit.
Megjithatë, heqja e këtyre shkëmbinjve do të nënkuptonte gjithashtu zhdukjen e habitateve të vogla që ata përmbajnë, së bashku me gjallesat që jetojnë brenda tyre.
Një shembull është Thurammina sp. 1, një organizëm njëqelizor që u gjet veçanërisht shpesh brenda nyjeve. Kjo specie duket se është përshtatur posaçërisht me hapësirat e mbrojtura brenda shkëmbinjve, duke përbërë kështu një shembull të jetës së specializuar që mund të kërcënohet nga heqja e tyre.
Problemi qëndron në faktin se këto habitate nuk mund të rikuperohen shpejt. Meqenëse nyjeve polimetalike u duhen miliona vjet për t’u formuar, të rejat nuk do të krijoheshin brenda harkut kohor të një jete njerëzore. Prandaj, aktivitetet minerare mund të zhdukin ekosisteme, zëvendësimi i të cilave do të kërkonte periudha kohore gjeologjike.
Prof. Sabine Gollner paralajmëron: “Gjetjet tona tregojnë se shfrytëzimi tregtar i këtyre burimeve përmes minierave mund të shkaktojë humbje të pakthyeshme të biodiversitetit të papërshkruar më parë dhe unik, të lidhur me nyjet. Kjo duhet të merret parasysh në menaxhimin mjedisor të aktiviteteve minerare në thellësitë e detit.”
Shkencëtarët nxitojnë të kuptojnë se çfarë mund të humbasë
Ky zbulim nxjerr në pah një aspekt të neglizhuar shpesh të ruajtjes së oqeaneve. Mbrojtja e ekosistemeve të detit të thellë kërkon më shumë sesa ruajtjen e kafshëve të mëdha dhe të dukshme. Ajo nënkupton gjithashtu marrjen në konsideratë të organizmave mikroskopikë dhe pothuajse mikroskopikë, të cilët banojnë në mjedise të specializuara, të fshehura brenda fundit të detit.
Një pyetje e rëndësishme mbetet ende pa përgjigje: Nëse aktivitetet minerare në thellësitë e detit shkatërrojnë këto bashkësi të lidhura me nyjet, a mund të zhduken plotësisht disa specie?
Studiuesit duhet ende të përcaktojnë nëse organizmat që varen nga nyjet jetojnë edhe në pjesë të tjera të oqeanit. Nëse disa specie janë të kufizuara vetëm në këto habitate, heqja e nyjeve mund të kontribuojë potencialisht në zhdukjen e tyre në shkallë globale.
Të kuptuarit se ku jetojnë këto gjallesa dhe sa e gjerë është shpërndarja e tyre do të jetë thelbësore për identifikimin e zonave që kanë nevojë për mbrojtje dhe për vlerësimin e dëmeve të mundshme ekologjike të shkaktuara nga aktivitetet minerare në thellësitë e detit.
Për të kryer kërkime të mëtejshme, Dr. Tanja Stratmann aktualisht po merr pjesë në një ekspeditë ndërkombëtare kërkimore në Zonën Klarion-Kliperton, ku shkencëtarët po vazhdojnë të studiojnë ekosistemet e lidhura me nyjet polimetalike.
Kjo ekspeditë dhe studimet e tjera pasuese financohen në mënyrë të pavarur përmes projekteve JPIOcean MiningImpact 2 dhe 3.
Gjetjet tregojnë se edhe një shkëmb i vetëm në fundin e oqeanit të thellë mund të mbështesë një bashkësi jetësore çuditërisht komplekse. Ndërsa interesi për shfrytëzimin e burimeve minerale të oqeanit po rritet, shkencëtarët po përpiqen t’i kuptojnë këto ekosisteme të fshehura përpara se habitatet, të cilave u janë dashur miliona vjet për t’u formuar, të humbasin përgjithmonë./ScienceDaily
