Nëntori i vitit 2026 është i mbushur me ngjarje qiellore që ia vlen të ndiqen, duke filluar nga meteorët e ndritshëm që përshkojnë qiellin e natës, deri te një afrim mbresëlënës mes Marsit dhe Jupiterit. Edhe sonda kozmike Voyager 1 e NASA-s po i afrohet një momenti historik të jashtëzakonshëm, ndërsa një superhënë vezulluese do ta përmbyllë muajin.
Tre shira meteorësh ofrojnë disa mundësi për të vëzhguar yjet që duken sikur bien nga qielli, përfshirë edhe shfaqjen e herëpashershme të topave të zjarrit, të cilët janë aq të ndritshëm sa dallohen dukshëm në qiellin e natës. Ndërkohë, dy nga planetët më të njohur të Sistemit Diellor do të shfaqen jashtëzakonisht pranë njëri-tjetrit pak para lindjes së Diellit.
Sikur të mos mjaftonte kjo, anija kozmike më e largët e njerëzimit po arrin një distancë në të cilën sinjaleve radio të dërguara nga Toka u duhet një ditë e plotë për të mbërritur në destinacion.
Ja cilat janë ngjarjet që NASA rekomandon të ndiqen gjatë muajit nëntor.
Ngjarjet kryesore për vëzhgimin e qiellit në nëntor 2026
Rreth 5 nëntorit: Shiu i meteorëve Tauridët Jugorë arrin kulmin, me mundësinë e shfaqjes së topave të zjarrit jashtëzakonisht të ndritshëm.
Rreth 12 nëntorit: Tauridët Veriorë arrijnë kulmin, duke prodhuar rreth pesë meteorë në orë në kushte ideale vëzhgimi.
15 dhe 16 nëntor: Marsi dhe Jupiteri do të shfaqen vetëm 1,2 gradë larg njëri-tjetrit në qiellin juglindor, para lindjes së Diellit.
17 nëntor: NASA shënon momentin historik të arritur nga Voyager 1, me aktivitetin e titulluar “Shine Bright for Voyager’s Light-Day”.
17 dhe 18 nëntor: Shiu i meteorëve Leonidë ofron mundësitë më të mira për vëzhgim para agimit, pasi Hëna të perëndojë. Në kushte ideale mund të shihen deri në 15 meteorë në orë.
24 nëntor: Një superhënë e plotë do të ndriçojë qiellin e mbrëmjes, duke shënuar fillimin e një serie prej tri superhënash të njëpasnjëshme.
Tre shira meteorësh mund të ndriçojnë qiellin e nëntorit
Nëntori u ofron vëzhguesve të qiellit disa mundësi për të parë meteorët që përshkojnë errësirën. Mundësitë e para vijnë nga Tauridët Jugorë dhe Veriorë, dy shira meteorësh të lidhur me njëri-tjetrin, të cilët arrijnë aktivitetin maksimal me rreth një javë diferencë.
Tauridët Jugorë arrijnë kulmin rreth datës 5 nëntor, ndërsa Tauridët Veriorë rreth datës 12 nëntor. Të dy këta shira meteorësh e marrin emrin nga yjësia e Demit (Taurus), nga e cila meteorët duket sikur e kanë origjinën kur vëzhgohen nga Toka.
Asnjëri prej këtyre shirave nuk karakterizohet nga një numër veçanërisht i madh meteorësh. Edhe në kushte shumë të mira, secili prej tyre prodhon zakonisht vetëm rreth pesë meteorë në orë. Megjithatë, Tauridët njihen për shfaqjen e herëpashershme të topave mbresëlënës të zjarrit, meteorë jashtëzakonisht të ndritshëm, të cilët mund ta bëjnë të paharrueshme edhe një natë relativisht të qetë vëzhgimi të qiellit.
Leonidët ofrojnë një tjetër mundësi më vonë gjatë muajit. Koha më e mirë për t’i vëzhguar pritet të jetë në orët e para të mëngjesit të 17 dhe 18 nëntorit, veçanërisht pasi Hëna të ketë perënduar. Në kushte ideale, vëzhguesit mund të shohin rreth 15 meteorë në orë, megjithëse numri real zakonisht do të jetë më i ulët.
Për të pasur mundësinë më të mirë për të dalluar meteorët, shkoni në një vend larg dritave të forta të qyteteve. Lërini sytë tuaj rreth 30 minuta që të përshtaten me errësirën dhe më pas vëzhgoni një pjesë të gjerë të qiellit, në vend që të përqendroheni vetëm në një zonë të vogël.
Marsi dhe Jupiteri do të shfaqen pothuajse pranë njëri-tjetrit
Shirat e meteorëve nuk janë e vetmja arsye për të dalë jashtë para agimit. Më 15 dhe 16 nëntor, Marsi dhe Jupiteri do të krijojnë një pamje tërheqëse në qiellin juglindor.
Dy planetët do të shfaqen të ndarë nga një distancë prej vetëm rreth 1,2 gradësh, pak më shumë se gjerësia e dukshme e dy Hënave të plota të vendosura pranë njëra-tjetrës.
Jupiteri do të jetë më i ndritshmi nga të dy, duke e bërë relativisht të lehtë identifikimin e tij. Pranë tij, Marsi do të dallohet nga pamja karakteristike e kuqërremtë.
Për ta shijuar këtë pamje nuk do të nevojitet as teleskop dhe as dylbi. Të dy planetët duhet të jenë lehtësisht të dukshëm me sy të lirë, në kushte të përshtatshme vëzhgimi.
Megjithëse nga këndvështrimi i Tokës do të duken jashtëzakonisht pranë njëri-tjetrit, Marsi dhe Jupiteri vazhdojnë të jenë të ndarë nga distanca të jashtëzakonshme në hapësirë. Afërsia e tyre e dukshme është thjesht rezultat i pozicionit që zënë përgjatë vijës sonë të shikimit.
Vëzhgimi i planetëve gjatë disa mëngjeseve radhazi do të zbulojë edhe një tjetër veçori interesante të lëvizjes së tyre. Ata gradualisht do të duken sikur afrohen me njëri-tjetrin, përpara se pozicionet e tyre të ndryshojnë dhe të fillojnë të largohen sërish.
Voyager 1 arrin një moment historik të jashtëzakonshëm në hapësirën e thellë
Ndërsa nëntori ofron shumë mundësi për të vëzhguar qiellin e Tokës, diçka po aq e jashtëzakonshme po ndodh shumë larg planetëve.
Sonda kozmike Voyager 1 e NASA-s po arrin distancën historike prej një dite-dritë nga Toka, duke u bërë objekti i parë i ndërtuar nga njeriu që udhëton kaq larg planetit tonë.
Një ditë-dritë është distanca që përshkon drita në hapësirë gjatë 24 orëve. Meqenëse sinjalet radio përhapen me shpejtësinë e dritës, një mesazhi të transmetuar nga Toka do t’i duhet një ditë e plotë për të mbërritur te Voyager 1 në atë distancë.
Nëse sonda dërgon menjëherë një përgjigje, sinjalit të kthimit do t’i duhen edhe 24 orë të tjera për të mbërritur në Tokë. Kjo do të thotë se edhe komunikimi më i shpejtë vajtje-ardhje do të kërkojë rreth 48 orë.
Ky moment historik tregon se sa larg ka udhëtuar Voyager 1 që nga largimi nga Toka dhe sa sfiduese është bërë komunikimi me një sondë kozmike që eksploron rajone kaq të largëta të hapësirës.
Për të krijuar një ide mbi drejtimin aktual të sondës, drejtojeni shikimin nga yjësia e Gjarpërmbajtësit (Ophiuchus). Voyager 1 po udhëton në hapësirë në atë drejtim të përgjithshëm, shumë larg çdo objekti që mund të shihet me sy të lirë.
NASA do ta shënojë këtë arritje më 17 nëntor, përmes aktivitetit “Shine Bright for Voyager’s Light-Day”, duke ftuar njerëzit të festojnë këtë sukses të jashtëzakonshëm në eksplorimin e hapësirës.
Superhëna e nëntorit nis një spektakël qiellor tre mujor
Ngjarja e fundit madhore për vëzhgimin e qiellit do të mbërrijë më 24 nëntor, kur një superhënë e plotë do të ngrihet në qiellin e mbrëmjes.
Një superhënë ndodh kur Hëna e plotë përkon me një periudhë gjatë së cilës Hëna ndodhet relativisht pranë Tokës në orbitën e saj. Meqenëse Hëna ndjek një trajektore paksa eliptike dhe jo një rreth të përsosur, distanca e saj nga planeti ynë ndryshon gjatë muajit.
Kur Hëna e plotë shfaqet pranë pikës më të afërt të orbitës së saj me Tokën, ajo mund të duket disi më e madhe dhe më e ndritshme se një Hënë e plotë e zakonshme. Megjithëse ky ndryshim është real, ai shpesh është aq i vogël sa vëzhguesit e rastësishëm mund të mos e vënë re menjëherë.
Ngjarja e nëntorit është veçanërisht e rëndësishme, sepse shënon fillimin e një serie prej tri superhënash të njëpasnjëshme. Një tjetër do të shfaqet në dhjetor, ndërsa e treta do të mbërrijë në janar.
Për një pamje veçanërisht të paharrueshme, NASA rekomandon të vëzhgoni horizontin lindor rreth kohës së perëndimit të Diellit, më 24 nëntor, kur Hëna e plotë do të jetë duke u ngritur.
Hëna mund të duket jashtëzakonisht e madhe kur shfaqet për herë të parë pranë horizontit. Megjithatë, një pjesë e madhe e kësaj përshtypjeje të fuqishme shkaktohet nga një fenomen i njohur pamor, i quajtur iluzioni i Hënës.
Ky efekt optik bën që Hëna të duket më e madhe kur ndodhet pranë horizontit sesa kur është lart në qiell, megjithëse madhësia e saj këndore e dukshme ndryshon shumë pak. Ky iluzion mund të shfaqet gjatë çdo Hëne të plotë, jo vetëm gjatë një superhëne.
Me tri shira meteorësh, një afrim të veçantë mes dy planetëve, një moment historik për Voyager 1 dhe fillimin e një serie superhënash, nëntori ofron shumë arsye për të ngritur sytë drejt qiellit dhe për të eksploruar mrekullitë e tij./ScienceDaily
