Kuriozitete

Kati 12A, 14 ose M – Pse qiellgërvishtësit nuk e kanë katin e 13-të?

Nëse hyni në ashensorin e një qiellgërvishtësi në SHBA, mund të vini re diçka të çuditshme: butonat e kateve kalojnë drejtpërdrejt nga kati i 12-të te ai i 14-të. Sigurisht, kati i 13-të ekziston, por zakonisht emërtohet ndryshe, si 12A, 14 ose M, shkurtim për “mekanik” ose “mezanin”.

Kjo praktikë e ka origjinën te një besëtytni shekullore: frika nga numri 13, e njohur si triskaidekafobia. Edhe pse mund të duket një frikë e pabazë, ajo ka lënë gjurmë të rëndësishme në arkitekturën amerikane.

Pse njerëzit kanë frikë nga numri 13?

Origjina e triskaidekafobisë nuk është plotësisht e qartë, por mitologjia dhe folklori ofrojnë disa shpjegime. Sipas një versioni të njohur të një legjende nordike, Loki shfaqet i paftuar në një festë në Valhalla si mysafiri i 13-të. Prania e tij vë në lëvizje ngjarjet që çojnë në vdekjen e perëndisë Baldur.

Të tjerë e lidhin reputacionin e keq të numrit 13 me historinë e krishterë të Darkës së Fundit, kur Jezusi ndau vaktin e tij të fundit me 12 apostujt, mes të cilëve ishte edhe Juda, i cili më vonë e tradhtoi. Nga fundi i shekullit XVII, lidhja mes 13 të ftuarve në një darkë dhe fatkeqësisë mund të ketë nxitur besëtytninë se, nëse 13 persona uleshin në të njëjtën tryezë, njëri prej tyre do të vdiste brenda një viti.

Disa mendojnë se numri 13 konsiderohet i pafat thjesht sepse vjen pas numrit 12, i cili shihet si një numër “i plotë” ose “i përsosur”. Numri 12 shfaqet në shumë sisteme dhe tradita, si 12 muajt e vitit, 12 orët e orës, 12 shenjat e zodiakut dhe 12 perënditë olimpike.

Kur nisën ndërtesat të mos e shënonin katin e 13-të?

Kur qiellgërvishtësit nisën të ndërtoheshin në fund të shekullit XIX, besimi se numri 13 sillte fat të keq ishte përhapur aq shumë, sa disa pronarë ndërtesash vendosën të mos e shënonin fare katin e 13-të, për të mos trembur qiramarrësit supersticiozë.

Artikujt e gazetave të fillimit të shekullit XX përmendnin vështirësitë gjithnjë e më të mëdha për të dhënë me qira ambientet në katet e 13-ta. Të tjera raportonin për ndërtesa të reja zyrash që ndërtoheshin pa këtë kat të konsideruar të pafat. Disa nga qiellgërvishtësit e parë fillimisht e kishin katin e 13-të të shënuar në ashensor, por më vonë ndërtuesit ndërmorën ndryshime të shumta në numërtimin e kateve mbi të 12-in.

Megjithatë, jo të gjitha ndërtesat e para të larta ndoqën këtë prirje. Ndërtesa Flatiron (1902), Woolworth (1913), Chrysler (1930) dhe Empire State (1931) kanë të gjitha katin e 13-të.

Edhe sot, ndërtesat pa një kat të shënuar me numrin 13 janë të zakonshme. Sipas një vlerësimi të cituar shpesh, të publikuar në vitin 2002 nga kompania prodhuese e ashensorëve Otis Elevator Co., rreth 85 për qind e ndërtesave në SHBA me më shumë se 13 kate nuk e përdornin këtë numër. Megjithatë, zyra e shtypit e kompanisë nuk arriti ta konfirmonte këtë shifër.

Një studim i vitit 2024, i kryer në ndërtesat e larta me apartamente në Nju Jork, zbuloi se vetëm 13,5 për qind e tyre kishin një apartament të shënuar në katin e 13-të.

Të Ngjashme