Gjatë zhvillimeve ushtarake dhe ekspeditave shkencore të fushatës së Napoleon Bonapartit në fundin e shekullit të 18-të, u shënua një nga zbulimet më të rëndësishme në fushën e arkeologjisë dhe gjuhësisë historike, i cili ndryshoi përgjithmonë kuptimin e botës moderne mbi qytetërimet e hershme.
Gjetja e artefaktit në deltën e Nilit
Në atë që sot konsiderohet një pikë kthese për egjiptologjinë, trupat inxhinierike franceze zbuluan një stelë guri me mbishkrime të trefishta. Të dhënat thelbësore të kësaj ngjarjeje historike saktësojnë datën dhe vendndodhjen e saktë:
“Më 15 korrik 1799, Guri i Rosettës, një çelës për deshifrimin e shkrimeve të lashta egjiptiane, u gjet në Fort Julien në deltën e Nilit gjatë fushatës napoleonike në Egjipt.”
Zbulimi u bë rastësisht në afërsi të qytetit portual të Rashidit (i njohur ndryshe si Rosetta), ndërsa trupat franceze po kryenin punime inxhinierike për rikonstruksionin dhe fortifikimin e strukturave mbrojtëse të bazës ushtarake Fort Julien.
Rëndësia shkencore e deshifrimit
Artefakti i zbuluar (i përbërë nga graniti i zi) përmbante të gdhendur një dekret të vetëm zyrtar të shkruar në tre sisteme të ndryshme shkrimi: hieroglife të lashta egjiptiane, shkrim demotik (gjuha e përditshme popullore e kohës) dhe greqisht të vjetër.
Prania e tekstit në greqishten e vjetër — një gjuhë e njohur gjerësisht nga akademikët e kohës — ofroi për herë të parë bazën e nevojshme krahasuese. Ky “çelës” gjuhësor hapi rrugën e deshifrimit të plotë të hieroglifeve egjiptiane, një arritje që u finalizua rreth dy dekada më vonë dhe i bëri të lexueshme mijëvjeçarë të tërë historie të shkruar, dokumente dhe monumente të qytetërimit të lashtë egjiptian.
