Të gjithë e njohim atë mesazhin që vjen në momentin më të keq: “Mund të më bësh një nder të vogël?” Dhe papritur, në vend që të pushosh, duhet të kërkosh një justifikim që të mos dukesh keq.
Ishte e premte mbrëma. Më në fund isha ulur në divan, me një kakao të ngrohtë në dorë, gati ta lija javën pas krahëve. Nuk kisha plane të mëdha për fundjavën dhe pikërisht këtë doja: qetësi. Pastaj ra telefoni.
Një fqinj më pyeti nëse unë dhe bashkëshorti im mund të shkonim të shtunën në mëngjes për ta ndihmuar me montimin e disa mobilieve, përfshirë një garderobë, dhe me riorganizimin e një dhome tjetër. Dukej si “një nder i vogël”. Në realitet, ishte ngritje peshash dhe montim mobiliesh.
Java kishte qenë e lodhshme dhe unë po prisja fundjavën për të marrë veten. Por në vend që të thoja thjesht “jo”, mendja ime nisi menjëherë të kërkonte një justifikim: të thosha që kishim plane? Që do takonim familjen? Që do dilnim jashtë qytetit?
Shumë prej nesh e bëjnë këtë: shpikim histori vetëm për të mbrojtur kohën tonë. Por një justifikim i rremë është i lodhshëm për t’u mbajtur mend dhe shpesh lë derën hapur që e njëjta kërkesë të vijë sërish. E vërteta është se nuk të duhet një justifikim më i mirë. Të duhet një mënyrë më e qartë për të thënë “jo”.
Pas më shumë se 21 vitesh në komunikim dhe marrëdhënie me publikun, kam mësuar se kufijtë nuk i dëmtojnë marrëdhëniet e mira. Refuzimet e paqarta po.
Fjalia që funksionon më mirë
Në vend që të shpikësh një histori, mund të thuash: “Do të doja të ndihmoja, por për momentin nuk kam kohën për t’i dhënë kësaj vëmendjen që meriton.”
Kjo mënyrë funksionon sepse nuk e refuzon personin dhe nuk e gjykon kërkesën. Thjesht tregon se nuk ke kapacitetin, kohën apo energjinë që ajo kërkesë kërkon.
Si të thuash “jo”, në varësi të personit që po të kërkon nderin
Fjalët mund të ndryshojnë sipas marrëdhënies, por struktura mbetet e njëjtë: i/e sjellshëm/me, i/e qartë dhe i/e shkurtër.
Për një mik: “Të kam shumë xhan, por nuk mund të ndihmoj me këtë tani. Shpresoj të më kuptosh.”
Për një fqinj: “Më vjen keq, nuk do të mund të ndihmoj me këtë. Shpresoj të gjesh dikë së shpejti.”
Për një të afërm: “E di që kjo është e rëndësishme për ty, por nuk mund ta marr përsipër.”
Për një të njohur: “Faleminderit që mendove për mua, por nuk jam i/e disponueshëm/me për këtë.”
Pjesa më e rëndësishme është të mos e kthesh çdo refuzim në mbrojtje si në gjyq.
Çfarë të mos thuash
Mos thuaj: “Jemi shumë të lodhur nga puna këtë javë.”
Edhe pse lodhja është arsye e vlefshme, kjo i jep tjetrit hapësirë të thotë: “Po s’do zgjasë shumë” ose “Nuk do lodhesh fare.”
Mos thuaj: “Nuk besoj se mundemi.”
Fjalë si “nuk besoj”, “ndoshta”, “nuk jam i/e sigurt” tingëllojnë të pasigurta dhe e bëjnë kufirin të duket i negociueshëm.
Mos thuaj: “Nuk kemi ndonjë plan konkret.”
Nuk ke pse të justifikosh mënyrën si e kalon kohën tënde të lirë. Një fundjavë pa plane mund të jetë pikërisht plani yt: të pushosh.
Rregullat e një refuzimi të pastër
Një refuzim i pastër zakonisht ka tre rregulla kryesore.
Mos shpjego më shumë seç duhet. Sa më i detajuar të bëhet arsyetimi yt, aq më e lehtë është për tjetrin të gjejë zgjidhje rreth tij. Nëse thua “më duhet të bëj pazarin, pastaj të marr rrobat nga pastrimi”, tjetri mund të përgjigjet: “Po i bën të dielën në darkë.”
Një ndjesë mjafton. Nuk ke pse të kërkosh falje vazhdimisht. Thuaj “më vjen keq” ose “fatkeqësisht” një herë, nëse të vjen natyrshëm. Kërkimi i tepërt i faljes krijon përshtypjen sikur po bën diçka të gabuar.
Bëje refuzimin të qartë. Të jesh i/e sjellshëm/me nuk do të thotë të jesh gjithmonë në dispozicion. Kufijtë e qartë janë pjesë e aftësive të mira sociale. Ata u tregojnë njerëzve ku janë limitet e tua dhe marrëdhëniet e shëndetshme mund t’i përballojnë këto limite.
Rregulli i 10 minutave pas refuzimit
Ka edhe diçka tjetër të rëndësishme. Pasi të refuzosh, mund të ndiesh pak ankth; është normale. Jemi mësuar të ndihemi fajtorë kur nuk jemi në dispozicion.
Vendose telefonin me ekran poshtë, largohu pak dhe bëj një kafe. Pas 10 minutash, ndjesia e fajit zakonisht zbehet dhe zëvendësohet nga lehtësimi që koha jote është ende e jotja.
