Flora Brovina ishte një nga figurat më të njohura të jetës publike, humanitare, politike dhe kulturore të Kosovës. Mjeke pediatre, poete, aktiviste për të drejtat e njeriut, ish-e burgosur politike, veterane e UÇK-së, deputete në gjashtë legjislatura dhe nënshkruese e Deklaratës së Pavarësisë së Kosovës, ajo për më shumë se pesë dekada e ndërthuri profesionin me angazhimin shoqëror dhe politik.
Brovina lindi më 30 shtator 1949 në Skenderaj. Ajo përfundoi Fakultetin e Mjekësisë dhe u specializua në pediatri, ndërsa një pjesë të specializimit e kreu në Zagreb.
Për vite me radhë punoi si mjeke pediatre, përfshirë edhe në repartin e Pediatrisë në Spitalin e Përgjithshëm të Prishtinës. Krahas mjekësisë, ajo punoi për rreth nëntë vjet edhe si gazetare e shëndetësisë në gazetën “Rilindja”, duke e lidhur profesionin e saj me informimin dhe angazhimin publik.
Themeloi Lidhjen e Gruas Shqiptare
Në vitin 1992, në kohën kur Kosova përballej me represion të rëndë politik dhe institucional, Brovina themeloi Lidhjen e Gruas Shqiptare.
Organizata u angazhua në mbrojtjen e të drejtave të grave, ndihmën humanitare, edukimin shëndetësor dhe fuqizimin e grave.
Brovina ishte gjithashtu ndër organizatoret e protestave paqësore të grave kundër dhunës dhe represionit, duke ngritur zërin për të drejtat njerëzore dhe kombëtare.
Gjatë luftës qëndroi në Kosovë
Gjatë viteve të luftës në Kosovë, Brovina vazhdoi aktivitetin e saj humanitar dhe mjekësor në Prishtinë.
Ajo nuk u largua nga Kosova, por vazhdoi të kujdesej për gratë, fëmijët dhe familjet e prekura nga lufta. Në këtë periudhë, ajo drejtoi edhe një strehë për gra dhe fëmijë.
Autoritetet serbe e akuzuan për ndihmë ndaj Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, përfshirë sigurimin e ushqimit, veshmbathjeve dhe furnizimeve mjekësore.
Për veprimtarinë e saj gjatë luftës dhe angazhimin në rrethanat e asaj kohe, Brovina njihej edhe si veterane e Luftës së UÇK-së.
Arrestimi dhe 19 muajt në burgjet e Serbisë
Më 20 prill 1999, gjatë luftës, Flora Brovina u arrestua në Prishtinë nga forcat serbe.
Fillimisht u mbajt në Kosovë, ndërsa më pas, para hyrjes së forcave ndërkombëtare në Kosovë, u transferua në Serbi së bashku me qindra të burgosur shqiptarë.
Më 9 dhjetor 1999, një gjykatë në Nish e dënoi me 12 vjet burgim. Procesi ndaj saj u kritikua nga organizatat ndërkombëtare për të drejtat e njeriut, ndërsa Human Rights Watch raportoi për parregullsi serioze procedurale.
Gjykata Supreme e Serbisë më pas e anuloi vendimin dhe urdhëroi rigjykimin e rastit.
Amnesty International e shpalli Brovinën “Prisoner of Conscience” dhe zhvilloi fushatë ndërkombëtare për lirimin e saj.
Rasti i saj u trajtua edhe në Parlamentin Evropian, ndërsa për lirimin e saj u angazhuan organizata dhe institucione ndërkombëtare.
Pas rreth 19 muajsh në burg, Flora Brovina u lirua më 1 nëntor 2000.
U nderua me çmime ndërkombëtare
Edhe gjatë kohës së burgosjes, veprimtaria e Brovinës mori vëmendje ndërkombëtare.
Në vitin 1999, ajo u nderua me Tucholsky Prize nga Swedish PEN, çmim që u jepej shkrimtarëve të përndjekur, kërcënuar ose në ekzil.
Një vit më vonë, PEN American Center i dha PEN/Barbara Goldsmith Freedom to Write Award, për angazhimin e saj si poete, mjeke dhe mbrojtëse e të drejtave të njeriut.
Në dhjetor të vitit 2000, ajo u nderua në Gjermani me një çmim për kurajë qytetare, ndërsa në vitin 2001 u bë një nga laureatet e para të Millennium Peace Prize for Women, të organizuar nga UNIFEM në bashkëpunim me International Alert.
Në Kosovë, Brovina u dekorua me Medaljen Humanitare “Nënë Tereza” nga presidentja Atifete Jahjaga në vitin 2012, ndërsa në vitin 2018 mori Medaljen Presidenciale Jubilare të Dhjetëvjetorit të Pavarësisë nga presidenti Hashim Thaçi.
Deputete në gjashtë legjislatura
Pas luftës, Flora Brovina vazhdoi angazhimin e saj në institucionet e Kosovës.
Ajo ishte deputete e Kuvendit të Kosovës në gjashtë legjislatura radhazi, nga viti 2001 deri më 2019.
Ajo shërbeu si deputete në:
Legjislaturën I: 2001–2004
Legjislaturën II: 2004–2007
Legjislaturën III: 2007–2010
Legjislaturën IV: 2011–2014
Legjislaturën V: 2014–2017
Legjislaturën VI: 2017–2019
Një prej momenteve më të rëndësishme të karrierës së saj politike ishte 17 shkurti i vitit 2008, kur Brovina, në cilësinë e deputetes, ishte ndër nënshkrueset e Deklaratës së Pavarësisë së Kosovës.
Kështu, rrugëtimi i saj publik përfshiu periudhën nga rezistenca dhe burgosja gjatë luftës deri te pjesëmarrja në aktin themeltar të shtetit të Kosovës.
Një jetë e lidhur me të drejtat e grave
Mbrojtja dhe fuqizimi i grave ishte një prej shtyllave kryesore të veprimtarisë së saj.
Përmes Lidhjes së Gruas Shqiptare dhe angazhimeve të tjera, Brovina u përfshi në çështjet që lidhen me të drejtat e grave dhe fëmijëve, edukimin dhe shëndetin, mbrojtjen e familjeve të prekura nga represioni, fuqizimin ekonomik të grave, paqen dhe dialogun.
Ajo gjithashtu u angazhua për dokumentimin dhe adresimin e dhunës ndaj grave gjatë luftës dhe për rritjen e përfaqësimit të grave në jetën publike.
Poezia, një tjetër dimension i jetës së saj
Përveç mjekësisë dhe politikës, Flora Brovina kishte një veprimtari të rëndësishme në letërsi.
Ndër veprat e saj poetike përmenden “Vërma emrin tim”, “Bimë e zë”, “Luleborë” dhe “Mat e çmat”.
Në poezinë e saj, tema si gruaja, amësia, fëmija, liria, atdheu, lufta, burgu dhe dinjiteti njerëzor zinin një vend të rëndësishëm.
Një përmbledhje e poezive të saj u botua edhe në gjuhën angleze me titullin “Call Me by My Name: Poetry from Kosova”, në përkthim të albanologut Robert Elsie.
Brovina shërbeu edhe si kryetare e Lidhjes së Shkrimtarëve të Kosovës. Angazhimi i saj në këtë organizatë kishte nisur më herët, kur ajo ishte pjesë e kryesisë në periudhën kur Lidhjen e Shkrimtarëve të Kosovës e drejtonte Ibrahim Rugova.
Më vonë, ajo mori drejtimin e organizatës dhe e përfaqësoi atë në aktivitete kulturore brenda dhe jashtë Kosovës.
Nga pediatria te poezia, nga aktiviteti humanitar te burgu dhe më pas në institucionet e shtetit të Kosovës, Flora Brovina e ndërtoi jetën publike mbi disa dimensione që rrallë janë bashkuar në një figurë të vetme: mjekësinë, humanizmin, letërsinë, rezistencën dhe politikën.
