Mësimi i fëmijëve me aftësi të të menduarit kritik që në moshë të vogël mund t’i mbrojë ata nga dezinformatat dhe rreziqet e tjera në internet.Kara Alaimo është profesoreshë e studimeve të komunikimit në Universitetin Fairleigh Dickinson dhe këshillon prindërit , nxënësit dhe mësuesit se si të menaxhojnë kohën para ekranit.
Libri i saj “Nën ndikim: Pse mediat sociale janë toksike për gratë dhe vajzat – dhe si t’i marrim mbrapsht” u botua në vitin 2024, raporton CNN .Për të mbrojtur fëmijët nga efektet e dëmshme të mediave sociale, disa prej nesh kanë sugjeruar ndalimin e mediave sociale për të rinjtë ose rritjen e kufirit të moshës për përdorimin e tyre. Një ekspert ofron një zgjidhje tjetër: t’u mësojë fëmijëve aftësitë e të menduarit kritik në mënyrë që ata të dinë si të qëndrojnë të sigurt në internet.
“Si profesor, gjatë dekadës së fundit kam vënë re një rënie në aftësinë e studentit mesatar për të paraqitur ose hedhur poshtë argumente të forta – ndoshta të paktën pjesërisht sepse kontrollimi i vazhdueshëm i telefonave të tyre i lë ata pa aftësi për t’u përqendruar. (Nuk jam i vetmi që e ka vënë re këtë.) Kjo mungesë e të menduarit kritik, sigurisht, i bën ata më të prekshëm ndaj dezinformatave, mashtrimeve dhe rreziqeve të tjera në internet”, thotë Alaimo.
Çfarë është të menduarit kritik?
Dr. Marie Davis e përcakton të menduarit kritik si aftësinë për të shqyrtuar, analizuar dhe vlerësuar me kujdes informacionin ose idetë përpara se të vendosni se çfarë të besoni ose si të veproni. “Kjo shpesh përfshin shqyrtimin e argumenteve kundërshtare dhe peshimin e provave për të përcaktuar se cili pozicion ose argument është më i forti”, këshillon ajo.
“Nëse e kupton të menduarit kritik, atëherë kur sheh diçka në internet, mendja jote automatikisht thotë: ‘Prit një minutë, a është e vërtetë kjo? Ndoshta duhet të gjej më shumë informacion. A është e vërtetë kjo për të gjithë?'”
T’u mësosh adoleshentëve ta bëjnë këtë – për çdo gjë, beson ajo – është më mirë sesa të ndalosh mediat sociale. Ndalimi i tyre nuk do të thotë që fëmijët do të zgjohen në ditëlindjen e tyre të 16-të dhe papritmas do të dinë si t’i përdorin ato me mençuri dhe do të kuptojnë se si funksionojnë algoritmet. Në vend që të gjithë t’u bërtasin: “Je shumë në telefon”, çelësi është të zhvillosh një ndjenjë efikasiteti personal. Nëse e kupton se si funksionojnë platformat dhe algoritmet, do të jesh më i shkathët.
“Mendoj se, në një farë mënyre, mund të ndihmojë me ankthin. Ankthi shoqërohet me një ndjenjë humbjeje të kontrollit. Nëse e dini të menduarit kritik, i keni mjetet”, thotë Davis.
Si mund t’i mësojnë prindërit fëmijët të mendojnë në mënyrë kritike?
“Për të nxitur kuriozitetin, mund të thuash diçka si: ‘Sapo pashë diçka në lajme. Thanë këtë e atë, dhe tingëllon mahnitëse. Le të zbulojmë më shumë.'” Kjo modelon sjelljen e kërkimit të më shumë informacionit, kontrollimit të burimeve dhe të qenit kurioz,” këshillon ajo.
Nuk do t’i thoshe një katërmbëdhjetëvjeçari: “Çfarë provash ke për këtë?” Në vend të kësaj, do t’i thoshe: “Nuk jam i sigurt për këtë. Çfarë pe ose dëgjove që të bëri ta thuash këtë?”
Nëse adoleshentët e shohin informacionin vetëm si diçka që u nevojitet për të kaluar një provim, shumë prej tyre shkëputen sepse është thjesht një mjet për të arritur një qëllim. Mendimi kritik nxit kuriozitetin për botën, gjë që ndihmon me motivimin dhe angazhimin.
Ajo thotë se do t’i inkurajonte shumë prindërit të përdorin fjalën “ne” dhe të thonë: “Le ta shqyrtojmë së bashku”. Është e rëndësishme të pranohet se është e vështirë për të gjithë dhe se të gjithë jemi të ndikuar nga algoritmet. Është e rëndësishme që fëmijët të mos ndihen vetëm.
Davis thekson se ne u mësojmë fëmijëve të lexojnë dhe të shkruajnë, por jo të flasin. Pse është e rëndësishme kjo?
“Kur adoleshentëve u kërkohet të flasin në shkollë, kjo shpesh bëhet me detyra. Por, për të zhvilluar biseda cilësore, qoftë në internet apo ballë për ballë, ata duhet të mësojnë si të bëjnë pyetje të mira. Përndryshe, ata përfundojnë duke përdorur gjuhë tepër emocionale ose duke reaguar impulsivisht.”
“Një nga aftësitë më të rëndësishme është pyetja e thjeshtë: ‘A mund të më jepni një shembull?’ Ajo detyron të menduarit më të thellë dhe arsyetimin shtesë të opinioneve”, beson ajo.
