Nga Phil Starks/
Për herë të parë u habita kur lexova se rreth një e treta e njerëzve me sindromën e zorrës së irrituar përmirësohen vetëm nga placebo. Ky fakt shpesh shihet si një kuriozitet, por mua më shkaktoi zemërim: njerëzit kanë një “trajtim” të fuqishëm, pa efekte anësore, dhe megjithatë duket se kanë nevojë për lejen e dikujt tjetër për ta aktivizuar.
Efekti placebo është përmirësimi i simptomave pasi një pacient merr një trajtim pa përbërës aktivë, si një pilulë sheqeri. Ai ndikohet nga pritshmëritë, konteksti dhe sinjalet sociale, jo nga kimia e ilaçit. Megjithatë, nuk është thjesht “në mendje”. Studimet tregojnë se placebo shkakton ndryshime reale në tru, sistemin imunitar dhe hormonet. Për shembull, në rastet e dhimbjes, truri lëshon endorfina, ndërsa te sëmundja e Parkinsonit rritet aktiviteti i dopaminës.
Efekti placebo është aq i fortë sa përdoret si standard në testimin e ilaçeve të reja. Nëse një ilaç nuk jep rezultate më të mira se placebo, zakonisht nuk miratohet. Edhe operacionet nuk janë të përjashtuara: në disa studime, pacientët që bënë operacione “të rreme” u përmirësuan pothuajse njësoj si ata që u operuan realisht.
Por ajo që e bën këtë fenomen të veçantë është mënyra si funksionon. Placebo është më efektiv kur jepet nga figura autoriteti. Një mjek me bluzë të bardhë, një ilaç i shtrenjtë apo një injeksion rrisin efektin. Edhe kur pacientëve u thuhet se po marrin placebo, ata shpesh përmirësohen, por kjo ndodh brenda një konteksti mjekësor, me kujdes dhe shpjegim. Pra, edhe pa mashtrim, roli i autoritetit mbetet.
Efekti placebo nuk ndodh vetëm te pacienti. Në mjekësinë veterinare, kafshët nuk e kuptojnë trajtimin, por pronarët dhe veterinerët shpesh raportojnë përmirësime. Në një studim, rreth 57% e pronarëve thanë se qentë u përmirësuan me placebo. Kjo tregon se perceptimi dhe besimi i njerëzve ndikojnë fort.
Historia e mjekësisë e bën këtë edhe më të qartë. Në shekullin XIX, trajtimet si nxjerrja e gjakut apo përdorimi i substancave toksike shpesh dëmtonin pacientët. Homeopatia, edhe pse pa efekt real kimik, shpesh kishte rezultate më të mira sepse nuk i dëmtonte pacientët dhe ofronte kujdes më të qetë.
Shërimi nuk është pa kosto. Trupi duhet të përdorë energji për të luftuar sëmundjet. Reaksionet si ethet apo inflamacioni janë të dobishme, por mund të jenë të rrezikshme nëse aktivizohen në momentin e gabuar. Disa shkencëtarë mendojnë se placebo është një mekanizëm që përcakton kur trupi duhet të investojë energji për shërim. Sinjalet nga njerëz të besueshëm mund t’i tregojnë trupit se është momenti i duhur për t’u rikuperuar.
Ky mekanizëm i ngjan reagimit ndaj stresit, i cili evoluoi për të na mbrojtur nga rreziqet, por sot aktivizohet shpesh pa arsye serioze. Ndryshe nga stresi, placebo nuk mund të aktivizohet thjesht me vullnet. Ai kërkon një ritual, një figurë autoriteti, një kontekst.
Kjo çon në një përfundim të pakëndshëm: efekti placebo është pjesë e biologjisë sonë, por ne e kemi “deleguar” te të tjerët. Besimi mund të ndihmojë në shërim, por gjithashtu mund të manipulohet. Trajtimet e shtrenjta, figurat karizmatike dhe ritualet mjekësore mund të japin përmirësime reale, edhe kur trajtimi nuk ka efekt fizik.
Efekti placebo tregon se trupi ynë nuk funksionon i izoluar. Ai ndikohet nga besimi, pritshmëritë dhe marrëdhëniet me të tjerët. Në një botë plot me mjekë, reklama dhe “influencues”, kjo është njëkohësisht interesante dhe shqetësuese: njerëzit kanë një sistem të fuqishëm shërimi brenda vetes, por shpesh mund ta përdorin vetëm kur dikush tjetër u jep leje. / Times – Syri.net
