Seria jonë “Këndvështrimi i ekspertit” ju sjell këshilla të specializuara për shëndetin nga profesionistë. Në këtë artikull, dëgjojmë Prof. Peter Sever, farmakolog klinik në Imperial College, i cili është i specializuar në kardiologji dhe parandalimin e goditjeve në tru, të flasë për efektet anësore të mundshme që lidhen me trajtimin e presionit të lartë të gjakut.
Kam kaluar më shumë se 40 vjet duke studiuar hipertensionin (presionin e lartë të gjakut) dhe sëmundjet kardiovaskulare. Për herë të parë u interesova për këtë fushë të mjekësisë në fund të viteve 1970, gjatë një vizite në Afrikën e Jugut. Zbulova se njerëzit në komunitetet e largëta rurale të rajonit Transkei, pavarësisht moshës së tyre, nuk kishin presion të lartë të gjakut; nuk kishte raste goditjesh në tru, sëmundjesh të zemrës, obeziteti apo diabeti. Por sapo migronin drejt zonave urbane, presioni i tyre i gjakut rritej. Kjo ndodhte kryesisht për shkak të ndryshimit të dietës dhe veçanërisht të rritjes së konsumit të kripës.
Tani e dimë se kripa është shkaku kryesor i hipertensionit. Reduktimi i konsumit të kripës është thelbësor, por mund të jetë i vështirë, sepse më shumë se tre të katërtat e kripës në dietën tuaj vijnë nga ushqimet e përpunuara dhe të paketuara, dhe jo nga ajo që shtoni në tryezë. Edhe faktorë të tjerë, si pesha trupore, konsumimi i alkoolit, mungesa e aktivitetit fizik dhe stresi, kontribuojnë. Por, përsëri, këto mund të jenë të vështira për t’u ndryshuar. Pikërisht këtu hyjnë në lojë medikamentet që ulin presionin e gjakut.
Në vendet e perëndimorizuara, si Britania dhe Shtetet e Bashkuara, me kalimin e moshës presioni i gjakut rritet. Ai rritet në mënyrë progresive që nga fundi i adoleshencës. Gratë mbeten pas burrave, por i arrijnë pas menopauzës. Një në tre të rritur në Mbretërinë e Bashkuar ka hipertension (domethënë, presioni i tyre i gjakut është më i lartë se, për shembull, 140/90). Nga këta, 65 për qind janë diagnostikuar dhe, prej tyre, 55 për qind po marrin trajtim. Pra, rreth shtatë milionë njerëz janë nën trajtim.
A është efekt anësor apo efekti “nocebo”?
Për 40 vjet, një ditë në javë e kam kaluar në një klinikë të specializuar për presionin e lartë të gjakut në Hammersmith Hospital, ku vizitoja rreth 20 pacientë çdo javë.
Pacientët ankoheshin për gjëra të tilla si marramendje, lodhje ose të përziera, por shpesh kjo lidhej me diçka që quhet “efekti nocebo”. Kjo mund të ndodhë kur ju jepet një tabletë dhe keni lexuar për të gjitha efektet anësore të mundshme. Mund të shfaqni disa prej tyre, por jo për shkak të përbërjes kimike të pilulës; kjo ndodh për shkak të pritshmërisë se diçka e keqe do të ndodhë. Është e kundërta e efektit placebo.
Por po, mund të ketë efekte anësore. Këtë e di nga përvoja ime personale. Kam marrë vetë dy ilaçe për hipertensionin për rreth pesë vjet, pasi presioni im i gjakut ishte mbi kufirin e përcaktuar. Së pari, vazhdoja të këmbëngulja se verërat që më shërbenin në restorante ishin të prishura nga tapa, derisa gruaja ime më tha: “A e kupton që kjo është shishja e tretë që ke kthyer në dy muaj?” M’u kujtua se kisha lexuar që versionet e hershme të njërit prej dy ilaçeve që merrja kishin shkaktuar probleme me shijen. Sapo kalova te një alternativë tjetër, shija e verës u rikthye.
Së dyti, vura re se kisha një ënjtje të lehtë të kyçeve të këmbëve, e cila lidhet me amlodipinën bllokuesin e kanaleve të kalciumit që po merrja. Më pas humba pothuajse 19 kilogramë si pasojë e radioterapisë për kancerin e bajames, presioni im i gjakut ra në mënyrë dramatike dhe që atëherë nuk kam pasur më nevojë për ilaçe për presionin e gjakut.
Megjithatë, tani ekzistojnë mënyra për të zbutur efektet anësore të ilaçeve, siç do ta shpjegoj.
Efektet anësore të ilaçeve për presionin e gjakut
Në Mbretërinë e Bashkuar, në fushën e trajtimit të presionit të gjakut, dikur përdornim diçka që quhej “rregulli ABCD”. A përfaqëson një frenues të enzimës konvertuese të angiotenzinës (ACE) ose një bllokues të receptorëve të angiotenzinës (i njohur gjithashtu si ARB), B është një bllokues beta, C është një antagonist i kalciumit dhe D është një diuretik.
B-ja tani është hequr. Bllokuesit beta nuk përdoren më si barna të linjës së parë për hipertensionin, sepse është treguar se ilaçet e tjera janë më efektive.
Sot rregulli ka ndryshuar nga ABCD në ACD. Ekzistojnë dy faktorë që përcaktojnë se cili prej këtyre ilaçeve ju përshkruhet: mosha dhe etnia. Udhëzimet janë thjesht që të fillohet me A ose C dhe, nëse presioni i gjakut nuk kontrollohet, të kombinohen A dhe C dhe më pas të shtohet D nëse presioni vazhdon të mos jetë i kontrolluar.
Ka dy përjashtime. Së pari, udhëzimet e reja sugjerojnë se njerëzit mund të përfitojnë nga fillimi i trajtimit me një kombinim për shembull, A dhe C së bashku sepse kështu do ta arrijnë më shpejt objektivin. Nëse keni presion shumë të lartë të gjakut, ulja e tij shpejt në 130 ose 140 do të zvogëlojë rrezikun e një ataku në zemër ose të një goditjeje në tru. Së dyti, disa studime kanë treguar se një kombinim me doza të ulëta si gjysmë doze A dhe gjysmë doze C është më efektiv sesa një dozë e plotë e një ilaçi të vetëm dhe kjo zvogëlon rrezikun e efekteve anësore.
Në rastin e ARB-ve, nuk u shfaqën efekte anësore në provën e kontrolluar me placebo. Mund ta them me siguri: “Ky ilaç nuk shkakton efekte anësore te shumica dërrmuese e njerëzve.”
Megjithatë, me ilaçet e tjera për presionin e gjakut, ka disa efekte anësore të mundshme
Kollë
Për pacientët që marrin një frenues ACE, i vetmi efekt anësor i vërtetë është një kollë e thatë. Kjo ndodh te rreth 10 për qind e njerëzve. Gjëja e rëndësishme për t’u mbajtur mend është se, nëse ju shfaqet kollë nga frenuesi ACE, mund t’ju japim thjesht një bllokues të angiotenzinës në vend të tij. Ju mund të përgjigjeni: “Në atë rast, pse të mos më jepni që në fillim bllokuesin e angiotenzinës?” Dhe arsyeja është se frenuesit ACE kanë qenë në përdorim pak më gjatë. Ka disa dëshmi se ata mund të jenë pak më efektivë se ARB-të. Përndryshe, ato janë praktikisht të këmbyeshme.
Me frenuesit ACE ekziston gjithashtu një reaksion i rrallë alergjik i quajtur angioedemë, i cili prek rreth 0.1 deri në 0.7 për qind të pacientëve, por nuk ka efekte të tjera anësore që shfaqen në provat e kontrolluara me placebo.
Kyçe të fryra të këmbëve
Kur një pacienti i përshkruhet një bllokues i kanaleve të kalciumit, në rreth 90 për qind të rasteve bëhet fjalë për amlodipinë. Ajo është shumë efektive, por në disa raste mund të shkaktojë ënjtje të kyçeve të këmbëve (edemë të kyçeve). Kjo priret të prekë gratë e moshuara më shumë se burrat dhe veçanërisht ato që janë relativisht sedentare. Në një dozë prej 5 mg, kjo prek rreth 10 për qind të njerëzve, por përqindja është shumë më e ulët në një dozë prej 2.5 mg. Nëse duhet të rritet doza në 10 mg, atëherë ky efekt anësor është më i zakonshëm.
Me të gjitha këto ilaçe, gjithmonë ekziston një mënyrë për të zbutur efektet anësore të mundshme. Shpesh mund ta ulim dozën. Në qendrën tonë, ne shpesh i fillojmë pacientët me një dozë shumë të ulët, veçanërisht me amlodipinën, sepse është një ilaç jashtëzakonisht efektiv. U themi: “Le të provojmë 2.5 mg, sepse ka shumë gjasa të funksionojë.”
Gjëja tjetër që sugjerojmë është që amlodipina të merret gjatë natës dhe jo në mëngjes. Në këtë mënyrë, ka më pak gjasa të shkaktojë ënjtje të kyçeve të këmbëve ditën pasuese. Për të gjitha trajtimet e tjera të presionit të gjakut, nuk ka rëndësi se në çfarë ore të ditës i merrni.
Mishra të fryrë
Kjo ndoshta prek vetëm një në 50 njerëz, kështu që nuk është e zakonshme, por kur ndodh, nuk mund të vazhdoni me atë trajtim të veçantë; pacienti duhet të kalojë në një ilaç tjetër.
Dhimbje koke
Ndonjëherë, kur njerëzit fillojnë për herë të parë të marrin ilaçe që ulin presionin e gjakut, veçanërisht bllokues të kanaleve të kalciumit, gjatë ditëve të para, kur presioni i gjakut po ulet, mund të përjetojnë një dhimbje të lehtë koke dhe skuqje të fytyrës, por kjo në mënyrë të pashmangshme largohet. Ilaçi vepron duke hapur enët e vogla të gjakut, gjë që mund të shkaktojë skuqje.
Nevoja për të urinuar më shpesh
Diuretikët ju bëjnë të urinoni më shumë, kështu që nëse jeni dikush që duhet të ngrihet gjatë natës për të urinuar gjë që e bëjnë shumë njerëz të moshuar mund t’ju duhet të ngriheni disa herë më shumë. Gratë priren të kenë më shumë probleme me këtë sesa burrat.
Mund të pyesni veten pse mjekët do të përshkruanin diçka për të cilën e dinë se mund të shkaktojë këto efekte anësore. Por diuretikët janë ndër ilaçet më të vjetra të përdorura për trajtimin e presionit të lartë të gjakut; ato janë efektive dhe shumica e njerëzve i tolerojnë. Vetëm një pakicë përjeton probleme. Ato gjithashtu përshkruhen shumë më rrallë se ilaçet e tjera për presionin e gjakut. D-ja shtohet vetëm pas A-së dhe C-së, për njerëzit presioni i të cilëve vazhdon të mos jetë i kontrolluar dhe për të cilët ekziston një rrezik më i madh për atak në zemër dhe goditje në tru.
Marramendje
Bllokuesit alfa (njëri prej të cilëve është doksazosina) shkaktojnë në mënyrë tipike marramendje, por këto ilaçe përdoren vetëm kur presioni i gjakut i pacientit nuk kontrollohet me A, C dhe D, ose kur pacienti nuk i toleron këto ilaçe. Në përgjithësi, trajtimi i presionit të gjakut nuk shkakton marramendje. Megjithatë dhe ky është një dallim i rëndësishëm kjo mund të ndryshojë në temperatura të larta. Në mot shumë të nxehtë, njerëzit pësojnë vazodilatacion: enët e gjakut të lëkurës hapen dhe presioni i gjakut bie. Nëse jeni duke marrë një trajtim për presionin e gjakut, kjo rënie mund të jetë më e madhe. Pra, po, ekzistojnë rrethana mjedisore veçanërisht nëse doza juaj është shumë e lartë në të cilat, nëse presioni i gjakut bie, kjo mund të shkaktojë marramendje./TheTelegraph
