Kafeina mund ta bëjë gjumin më pak rigjenerues, edhe kur ju zë gjumi normalisht dhe qëndroni në shtrat për tetë orë. Regjistrimet me EEG tregojnë më pak valë të ngadalta të trurit, të cilat lidhen me gjumin e thellë.
Ndjeshmëria individuale ndryshon ndjeshëm, që do të thotë se edhe kafeina e konsumuar më herët gjatë ditës mund të ndikojë te rikuperimi gjatë natës për disa njerëz.
Kafeja mund ta bëjë gjumin tuaj më të cekët, edhe kur mendoni se keni fjetur mirë. Për vite me radhë, njerëzit kanë debatuar nëse konsumimi i kafesë në mbrëmje ndikon në gjumë. Disa njerëz mund të konsumojnë kafeinë vonë gjatë ditës dhe të bien lehtësisht në gjumë, ndërsa të tjerë mund të qëndrojnë zgjuar për orë të tëra. Por studiuesit po zbulojnë gjithnjë e më shumë se pyetja nëse kafeja e vonon gjumin mund të anashkalojë një çështje më të rëndësishme: çfarë i bën kafeina trurit pasi gjumi ka filluar.
Për të hetuar këto efekte, shkencëtarët përdorin EEG-në, ose elektroencefalografinë një metodë që përdoret për të regjistruar aktivitetin elektrik të trurit. Matjet me EEG mund të tregojnë shumë më tepër sesa kohëzgjatjen e gjumit ose sa shpesh zgjoheni. Ato mund të japin gjithashtu të dhëna mbi cilësinë biologjike dhe thellësinë e gjumit.
“EEG-ja na lejon të shohim jo vetëm nëse një person është duke fjetur, por edhe mënyrën se si truri është duke fjetur. Vlerësimi klasik i gjumit analizon kohëzgjatjen dhe fazat e tij, ndërsa analiza sasiore e EEG-së zbulon ndryshime më të holla, siç është reduktimi i aktivitetit të valëve të ngadalta, i cili është një tregues i rëndësishëm i thellësisë së gjumit dhe karakterit të tij rigjenerues”, shpjegon profesorja Donata Kurpas nga Departamenti i Infermierisë në Universitetin e Mjekësisë në Wroclaw.
Valët e ngadalta janë një karakteristikë kryesore e gjumit të thellë faza që lidhet me rikuperimin fizik, rimbushjen e rezervave të energjisë dhe ruajtjen e funksionimit të shëndetshëm të trurit.
Kafeina mund ta bëjë gjumin më pak rigjenerues
Kafeina nuk ndikon gjithmonë në gjumë në mënyra të dukshme. Një person mund të bjerë në gjumë në një orar normal dhe të qëndrojë në gjumë për atë që duket si një natë e plotë, megjithatë cilësia e pushimit mund të jetë ndryshuar.
“Kafeina mund të shkurtojë gjumin ose ta bëjë më të vështirë rënien në gjumë; megjithatë, edhe kur kohëzgjatja e gjumit duket normale, ajo mund të reduktojë aktivitetin e valëve të ngadalta dhe ta zhvendosë modelin e EEG-së drejt një truri më ‘zgjuar’”, thotë profesorja Kurpas.
Në terma praktikë, dikush mund të qëndrojë tetë orë në shtrat pa marrë të njëjtin nivel rikuperimi neurologjik që normalisht do të priste. Për shkak se çrregullimi mund të mos shkaktojë zgjime të dukshme, ai mund të kalojë lehtësisht pa u vënë re.
“Ndjesia subjektive se kemi fjetur mirë nuk përputhet gjithmonë me atë që vëzhgojmë në regjistrimet neurofiziologjike. Një person mund të bjerë në gjumë pa vështirësi të mëdha dhe të mos kujtojë zgjime gjatë natës, ndërsa truri mund të shfaqë më pak karakteristika të gjumit të thellë”, shton ekspertja.
Pse kafeina ndikon ndryshe te njerëzit
Një tjetër gjetje e rëndësishme nga studimet mbi kafeinën është se reagimet ndryshojnë ndjeshëm nga një person te tjetri. Gjenetika, metabolizmi, mosha, stresi dhe lodhja kronike mund të ndikojnë në mënyrën se sa fort kafeina ndikon te gjumi.
Për disa njerëz, edhe kafeja e konsumuar herët gjatë ditës mund të ketë ende ndikim gjatë natës.
“Nuk bëhet fjalë vetëm për kafenë e konsumuar pak para gjumit. Për disa njerëz, sasia totale e kafeinës së konsumuar gjatë ditës dhe nëse trupi ka kohë të mjaftueshme për ta metabolizuar atë përpara mbrëmjes, mund të jenë gjithashtu të rëndësishme”, thekson profesorja Kurpas.
Kjo mund të jetë veçanërisht e rëndësishme për njerëzit që mbështeten te kafeina për të përmirësuar përqendrimin, qëndrueshmërinë ose performancën, përfshirë sportistët, personat që kryejnë punë mendore kërkuese dhe këdo që përdor rregullisht kafenë ose produkte të tjera me kafeinë për të qëndruar vigjilent.
Kafeina mund të krijojë një cikël lodhjeje
Kafeina mund të rrisë përkohësisht vigjilencën dhe ta bëjë lodhjen më pak të dukshme. Megjithatë, ekspertët paralajmërojnë se kjo rritje e përkohshme e energjisë ndonjëherë mund të vijë në kurriz të aftësisë së trupit për t’u rikuperuar plotësisht gjatë gjumit.
Në këtë kuptim, kafeina mund të ngjasojë me “huazimin e energjisë” nga trupi. Nëse rikuperimi gjatë natës bëhet më pak efektiv, personi mund të ndihet më i lodhur ditën e ardhshme dhe t’i drejtohet edhe më shumë kafeinës për ndihmë.
“Nëse kafeina e ndihmon një person të funksionojë gjatë ditës, ndërkohë që përkeqëson cilësinë e rikuperimit gjatë natës, mund të krijohet një rreth vicioz: lodhje më e madhe, nevojë më e madhe për stimulim dhe gjumë më i dobët”, thotë profesorja Kurpas.
Këto gjetje janë një nga arsyet pse studiuesit e gjumit po i kushtojnë më pak vëmendje vetëm kohëzgjatjes së gjumit. Gjithnjë e më shumë, fokusi po zhvendoset te ajo që truri po bën në të vërtetë gjatë natës dhe nëse ai gjumë është biologjikisht rigjenerues.
“Kafeina nuk është as ‘e mirë’ dhe as ‘e keqe’. Ajo është një substancë biologjikisht aktive, efektet e së cilës varen nga doza, koha e ditës, mosha, mënyra e jetesës, cilësia e gjumit, niveli i stresit dhe ndjeshmëria individuale”, përfundon ekspertja./ScienceDaily
