Shkencëtarët kanë zbuluar pesë modele të dallueshme të trurit që lidhen me depresionin, duke sugjeruar se e njëjta diagnozë mund të fshehë gjendje biologjike shumë të ndryshme dhe duke hapur rrugën drejt trajtimeve më të personalizuara.
Dy persona të diagnostikuar me depresion mund të përjetojnë simptoma krejtësisht të ndryshme. Njëri mund të përballet me ankth të vazhdueshëm dhe mendime negative të përsëritura, ndërsa tjetri mund të përjetojë simptoma të lidhura me traumën ose abuzim me substancat. Por, a shfaqen këto dallime edhe në mënyrën se si funksionon truri i tyre?
Studiuesit në Universitetin e Helsinkit hetuan këtë çështje dhe zbuluan një rezultat të rëndësishëm: personat me të njëjtën diagnozë të depresionit mund të kenë modele jashtëzakonisht të ndryshme të aktivitetit të trurit. Në disa raste, komunikimi midis rajoneve të trurit ishte jashtëzakonisht i fortë, ndërsa në raste të tjera ishte më i dobët se normalisht.
Depresioni është një shqetësim madhor për shëndetin në mbarë botën. Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH, 2025), rreth 332 milionë të rritur në mbarë botën, ose 5,2%, preken nga kjo gjendje. Në Finlandë, depresioni është shkaku individual kryesor si i lejeve të zgjatura mjekësore nga puna, ashtu edhe i pensioneve për aftësi të kufizuara.
Studimi i trurit zbulon pesë profile të dallueshme të depresionit
Për të hetuar dallimet biologjike që lidhen me depresionin, studiuesit shqyrtuan aktivitetin e trurit te 263 persona të diagnostikuar me çrregullim depresiv madhor dhe te 75 pjesëmarrës të shëndetshëm, të cilët shërbyen si grup krahasimi.
Analiza zbuloi pesë grupe të dallueshme, të bazuara në ndryshimet e lidhshmërisë funksionale, një matës që tregon se sa e koordinuar është veprimtaria e rajoneve të ndryshme të trurit. Kur dy rajone shfaqin aktivitet të sinkronizuar, kjo sugjeron se ato punojnë së bashku si pjesë e një rrjeti më të gjerë të trurit. Megjithatë, lidhshmëria më e fortë nuk do të thotë domosdoshmërisht se truri funksionon më mirë.
“Ajo që ishte veçanërisht interesante ishin modelet e kundërta të aktivitetit të trurit që u gjetën brenda së njëjtës diagnozë të depresionit. Te disa individë, lidhshmëria funksionale midis rajoneve të trurit ishte më e fortë se zakonisht, ndërsa te të tjerë ishte më e dobët”, thotë drejtoresha Satu Palva nga Qendra e Neuroshkencës në Universitetin e Helsinkit.
Këto dallime shoqëroheshin gjithashtu me simptoma të caktuara. Pjesëmarrësit në një grup shfaqnin lidhje veçanërisht të forta midis rajoneve të trurit, si dhe probleme më të theksuara me abuzimin me substancat. Një grup tjetër shfaqte lidhje më të dobëta dhe një prani më të theksuar të simptomave të çrregullimit të stresit post-traumatik (PTSD).
Rezultatet e kundërta mund të ndihmojnë në shpjegimin e arsyes pse studimet e mëparshme që kanë shqyrtuar trurin e personave me depresion kanë arritur ndonjëherë në përfundime kontradiktore. Nëse studiuesit shqyrtojnë grupe të ndryshme pacientësh, ata mund të vërejnë modele shumë të ndryshme, edhe pse të gjithë pjesëmarrësit kanë marrë të njëjtën diagnozë.
Gjetjet i shtohen provave gjithnjë e më të shumta se depresioni mund të mos ketë një shenjë biologjike të vetme dhe të pandryshueshme. Përkundrazi, kjo gjendje mund të përfshijë disa modele të dallueshme të funksionimit të trurit.
Pesë modelet e trurit të lidhura me depresionin
Studiuesit i klasifikuan pjesëmarrësit me depresion në pesë grupe, bazuar në forcën e komunikimit midis zonave të ndryshme të trurit dhe në frekuencat me të cilat aktiviteti i tyre ishte i koordinuar.
Secili grup kishte një model karakteristik të lidhshmërisë së trurit dhe simptoma të lidhura me të:
Grupi 1: Lidhshmëri e fortë dhe simptoma të rënda
Pjesëmarrësit shfaqnin përgjithësisht lidhje relativisht të forta midis rajoneve të trurit. Ky profil shoqërohej me simptoma më të rënda në disa fusha, përfshirë depresionin, ankthin, përsiatjen e përsëritur të mendimeve negative dhe aftësinë e reduktuar për të funksionuar në jetën e përditshme. Përsiatja e përsëritur e mendimeve i referohet prirjes për t’u ndalur vazhdimisht te mendimet shqetësuese, brengat ose përvojat negative.
Grupi 2: Lidhshmëri më e dobët dhe depresion më i lehtë
Ky grup karakterizohej nga komunikimi relativisht i dobët midis rajoneve të trurit. Krahasuar me grupet e tjera, pjesëmarrësit përjetonin përgjithësisht simptoma më të lehta.
Grupi 3: Lidhshmëri e dobët në pjesë të gjera të trurit dhe simptoma të lidhura me traumën
Personat në këtë grup shfaqnin lidhshmëri të reduktuar në pjesë të konsiderueshme të trurit. Simptomat e lidhura me çrregullimin e stresit post-traumatik (PTSD) ishin veçanërisht të theksuara.
Grupi 4: Lidhshmëri e përzier dhe vështirësi të shumta
Ky profil ndërthurte lidhje jashtëzakonisht të forta në disa rajone të trurit me lidhje më të dobëta në rajone të tjera. Pjesëmarrësit priren të përjetonin depresion më të rëndë, probleme më të mëdha me abuzimin me substancat dhe mirëqenie të përgjithshme më të ulët.
Grupi 5: Lidhshmëria më e fortë dhe simptoma të abuzimit me substancat
Pjesëmarrësit e grupit të pestë kishin lidhjet më të forta midis rajoneve të trurit nga të gjitha grupet e identifikuara në studim. Abuzimi me substancat ishte një problem veçanërisht i theksuar, ndërsa simptomat e lidhura me traumën ishin më pak të shprehura sesa në grupet e tjera.
Është e rëndësishme të theksohet se të pesë grupet shfaqnin gjithashtu dallime nga pjesëmarrësit e shëndetshëm. Këto dallime nuk kufizoheshin vetëm te fakti nëse lidhjet e trurit ishin të forta apo të dobëta. Grupet ndryshonin edhe për sa u përket rajoneve të trurit të përfshira dhe frekuencave me të cilat aktiviteti i tyre ishte i sinkronizuar.
Së bashku, këto modele sugjerojnë se personat e diagnostikuar me depresion mund të përjetojnë ndryshime thelbësisht të ndryshme në mënyrën se si funksionojnë rrjetet e trurit të tyre.
Matja e aktivitetit të trurit me saktësi milisekondash
Për të identifikuar këto dallime, shkencëtarët përdorën magnetoencefalografinë (MEG), një teknikë e imazherisë së trurit që zbulon fushat magnetike jashtëzakonisht të dobëta të prodhuara nga aktiviteti elektrik në tru.
Ndryshe nga metodat që gjurmojnë ndryshime më të ngadalta të lidhura me aktivitetin e trurit, MEG mund të ndjekë sinjalet elektrike teksa zhvillohen në intervale jashtëzakonisht të shkurtra kohore. Kjo e bën atë veçanërisht të dobishme për studimin e kohëzgjatjes dhe koordinimit të komunikimit midis rajoneve të trurit.
Duke përdorur MEG, studiuesit regjistruan aktivitetin e trurit te të 263 pjesëmarrësit me depresion dhe te 75 pjesëmarrësit e shëndetshëm të grupit të kontrollit.
“MEG na mundësoi të monitoronim aktivitetin elektrik të trurit me saktësi milisekondash, duke na ndihmuar t’i afrohemi më shumë asaj që ndodh realisht në tru në çdo çast të caktuar. Më parë, fenotipet e depresionit janë studiuar duke përdorur metoda me reagim më të ngadaltë”, vëren Palva.
Kjo shkallë e lartë e saktësisë kohore i lejoi ekipit të shqyrtonte ndryshimet e shpejta në aktivitetin e trurit, të cilat mund të jenë të vështira për t’u dalluar duke përdorur teknika më të ngadalta matjeje.
Duke studiuar këto sinjale të shpejta, studiuesit arritën të identifikonin dallime jo vetëm në forcën e lidhshmërisë, por edhe në frekuencat me të cilat rajonet e trurit dukej se punonin së bashku.
A mund të çojë aktiviteti i trurit drejt trajtimeve më të personalizuara për depresionin?
Ky zbulim ngre një mundësi të rëndësishme për të ardhmen e kujdesit shëndetësor mendor: trajtimet mund të përzgjidhen përfundimisht pjesërisht në bazë të modelit individual të aktivitetit të trurit të një personi.
Sot, gjetja e një trajtimi efektiv për depresionin mund të përfshijë provimin e medikamenteve ose terapive të ndryshme dhe vlerësimin e efektivitetit të secilës prej tyre. Meqenëse pacientët mund të reagojnë ndryshe ndaj të njëjtit trajtim, identifikimi i qasjes më të përshtatshme nuk është gjithmonë i thjeshtë.
Matjet e aktivitetit të trurit mund të ofrojnë përfundimisht informacione shtesë për të ndihmuar në orientimin e këtyre vendimeve. Megjithatë, studiuesit theksojnë se gjetjet e tyre nuk janë ende gati për përdorim klinik.
“Nuk kemi arritur ende në pikën ku matjet e trurit mund të përdoren për të zgjedhur trajtimin e duhur për pacientët, por studimi tregon një rrugë të mundshme”, thotë Palva.
Një synim madhor afatgjatë është të kuptohet më mirë se si lidhen simptomat e caktuara me mënyrën se si funksionojnë rrjetet e trurit. Lidhja e këtyre modeleve biologjike me përvojat e pacientëve mund t’i ndihmojë studiuesit të zhvillojnë mënyra më të sakta për të identifikuar dhe karakterizuar depresionin.
Përfundimisht, kjo njohuri mund t’u mundësojë mjekëve të përcaktojnë se cilat terapi kanë më shumë gjasa t’i ndihmojnë pacientët individualë, duke ulur potencialisht nevojën për të provuar trajtime të ndryshme derisa të gjendet ai i duhuri.
Për momentin, pesë profilet e trurit ofrojnë një mënyrë tjetër për ta kuptuar depresionin. Në vend që të supozohet se një diagnozë e vetme përkon me një model të vetëm themelor të aktivitetit të trurit, gjetjet sugjerojnë se depresioni mund të përfshijë ndryshime biologjike dukshëm të ndryshme, ndonjëherë edhe në drejtime të kundërta./ScienceDaily
