Tempuj, pallate e madje qytete të tëra të humbura nga e kaluara janë zbuluar shpesh në vende të papritura.
Rrënojat e një kishe mesjetare u gjetën të varrosura nën një parking. Porti që të çonte drejt tempullit të Kleopatrës, Taposiris Magna, mbeti i zhytur nën ujë për mijëra vjet, derisa arkeologët zbuluan mbetjet e tij në fund të oqeanit. Tani, ajo që dukej si një kështjellë viktoriane ka zbuluar mbetjet e një fortese mesjetare, e cila prej kohësh mendohej se ishte zhdukur.
Me muret prej guri dhe fasadën viktoriane, Kështjella Roebuck duket si sfondi i një romani gotik, teksa ngrihet në truallin e University College Dublin. Megjithatë, pas fasadës fshihet një histori shumë më e lashtë dhe magjepsëse.
Kur kështjella iu nënshtrua një rinovimi rreth një shekull e gjysmë më parë, mendohej se mbetjet më të vjetra, të dëmtuara nga koha dhe betejat, ishin larguar si rrënoja. Arkeologu Tadhg O’Keeffe, specialist i arkeologjisë mesjetare në University College, dhe ekipi i tij zbuluan së fundmi fragmente të ndërtesës origjinale, të cilat kishin mbetur ende në këmbë nën shtresat e rinovimeve të kryera gjatë shekujve. Ky zbulim ofron pamjen e parë të kështjellës origjinale pas 800 vjetësh.
Mendohet se kështjella është ndërtuar në shekullin XIII. Ajo shërbente si banesë dhe fortesë, megjithëse pamja e saj origjinale ishte shumë më pak madhështore se ajo që mori në periudhat e mëvonshme. Aty banonin figura të elitës, si kancelari i lartë mesjetar i Irlandës dhe, sipas pretendimeve, edhe mbreti i rrëzuar nga froni, James II, i cili thuhet se kërkoi strehim brenda mureve të saj në vitin 1689, pasi i ishte marrë froni gjatë Revolucionit të Lavdishëm.
Në shekullin pasues, Kështjella Roebuck po rrënohej dhe pamja e saj në atë gjendje u përjetësua nga artisti holandez Gabriel Beranger. I magjepsur nga Dublini, Beranger u vendos përgjithmonë atje në vitin 1750 dhe pikturoi skena të ndryshme të kodrave të tij të gjelbra dhe shkëmbinjve të thepisur. Ai udhëtoi gjithashtu në rajone të tjera të Irlandës për të skicuar peizazhe dhe ndërtesa të lashta. Gjatë një vizite në Kështjellën Roebuck, Beranger kishte marrë me vete penelat dhe e paraqiti atë me akuarel, ashtu siç dukej në vitin 1765.
“UCD-ja tani mund të pretendojë se ka ndërtesën më të vjetër ende në këmbë në kampuset universitare të Irlandës”, tha O’Keeffe, i cili së fundmi publikoi gjetjet e tij në revistën Archaeology Ireland. “Paraqitjet e kështjellës së rrënuar nga Beranger janë vërtet magjepsëse. Ai kapi formën bazë të ndërtesës, siç do të pritej, por, për fat të mirë, përfshiu edhe disa nga ato detaje të vogla që shërbejnë si të dhëna të nevojshme për të kuptuar historinë strukturore të ndërtesës.”
Ajo që Beranger përjetësoi në atë pikturë nuk ishte aspak luksoze. Ai e paraqiti kështjellën ashtu siç ishte në të vërtetë: një rrënojë e mbuluar nga pluhuri dhe e përshkuar nga njollat e kohës, me disa dritare të shkatërruara plotësisht. Gjithçka që nuk ishte dëmtuar nga moti apo topat po gërryhej dalëngadalë nga vitet e mospërdorimit.
Qielli i kthjellët mbi kështjellë duket se ofronte një pamje shumë më mbresëlënëse sesa vetë ndërtesa, e cila me gjasë do të ishte shembur nëse nuk do të ishte riparuar në vitin 1790 nga Lord Trimleston, i cili dëshironte ta përdorte si një vendstrehim në fshat. Kështjella u ble dhe u shit disa herë, derisa iu nënshtrua një modernizimi përfundimtar në vitin 1874. Pas transformimit të saj në stilin gotik viktorian, mendohej se Kështjella Roebuck i kishte humbur të gjitha gjurmët e së kaluarës së largët, derisa O’Keeffe shqyrtoi pjesën e brendshme dhe zbuloi materiale që datonin që nga fillimet e saj mesjetare.
Edhe pse pjesët e vjetra mesjetare të kështjellës janë të fshehura nën suvanë e përdorur për të përforcuar muret dhe tavanet, ato ende mund të dallohen. Për të treguar saktësisht sa më e vogël ishte kështjella në Mesjetë, konturet e saj të asaj periudhe u vendosën mbi një fotografi moderne të ndërtesës. Me sa duket, ata që kryen riparimet ndër vite zgjodhën të ndërtonin mbi strukturën ekzistuese, në vend që ta shembnin atë, ashtu siç u ndërtuan shpesh kishat e hershme mbi tempujt e lashtë grekë.
Nevojiten kërkime të mëtejshme për të përcaktuar vitin e saktë kur u ndërtuan pjesët më të vjetra të kështjellës. Kështjellat mesjetare të fillimit të shekullit XIII janë të rralla, por paraqitja e Berangerit është mjaft e saktë për t’i dhënë ekipit arkeologjik më shumë besim se versioni origjinal i Kështjellës Roebuck u ndërtua diku gjatë asaj periudhe.
“Kalimi i kohës nuk ka qenë i mëshirshëm me kështjellat që u ndërtuan në Mesjetë në jug të Dublinit”, tha O’Keeffe. “Ndërtesat e humbura janë dokumente historike të humbura. Ato lënë boshllëqe në njohuritë tona. Është mrekulli që mund ta mirëpresim sërish kështjellën mesjetare të Roebuck-ut dhe të dimë se ajo nuk do të humbasë më.”/Popularmechanics
