Një ekip ndërkombëtar kërkimor ka identifikuar shtatë lloje të papërshkruara më parë të bretkosave të pakapshme diamant të Madagaskarit (Rhombophryne), duke sjellë prova të reja se ky grup i pazakontë amfibësh është shumë më i larmishëm nga sa e kishin kuptuar dikur shkencëtarët.
Identifikimi i saktë i llojeve dhe kuptimi i vendeve ku ato jetojnë janë thelbësore për matjen dhe mbrojtjen e biodiversitetit. Për të përcaktuar identitetin e këtyre bretkosave, studiuesit kombinuan vëzhgimet në terren, ekzemplarët muzealë dhe analizat e avancuara të ADN-së. Puna zbuloi një diversitet të fshehur më parë të llojeve dhe ndihmoi në zgjidhjen e një problemi taksonomik që kishte mbetur i pazgjidhur për vite me radhë.
Duke përcaktuar se cilat bretkosa i përkasin cilit lloj dhe duke hartëzuar zonat ku ato gjenden, studiuesit kanë krijuar gjithashtu një bazë më të fortë shkencore për ruajtjen e biodiversitetit në Madagaskar, ku shumë pyje po zhduken me shpejtësi.
“Bretkosat diamant e kanë fshehur diversitetin e tyre nën këmbët tona”, tha Dr. Mark D. Scherz, kurator i Herpetologjisë në Muzeun e Historisë Natyrore të Danimarkës dhe autori kryesor i studimit.
“Shumë lloje e kalojnë pjesën më të madhe të jetës nën shtresën e gjetheve dhe, edhe kur dalin në sipërfaqe, mund të duken çuditërisht të ngjashme”, shtoi ai.
Bretkosat diamant të fshehta të Madagaskarit
Bretkosat diamant janë ndër amfibët më karakteristikë të Madagaskarit. Disa lloje janë jashtëzakonisht të rrumbullakëta dhe ngjajnë me bretkosat e shiut që gjenden në Afrikën kontinentale, duke kaluar pjesën më të madhe të kohës të fshehura nën dyshemenë pyjore. Lloje të tjera kanë këmbë të gjata dhe jetojnë mes myshqeve, ndërsa disa janë bretkosa më të fuqishme, të përshtatura për jetën në tokë.
Shumica e bretkosave diamant në pamje të parë duken kafe, por disa lloje kanë shenja me ngjyra të ndezura që mbeten të fshehura derisa bretkosat të lëvizin. Këto mund të përfshijnë shkëndija portokalli të ndezura ose modele të theksuara bardhë e zi në kofshë dhe në pjesën e poshtme të shpinës. Studiuesit mendojnë se këto shenja mund të ndihmojnë në trembjen e grabitqarëve.
Për shkak se këto bretkosa janë kaq të vështira për t’u gjetur dhe vëzhguar, bretkosat diamant mbeten ndër vertebrorët më pak të studiuar në Madagaskar.
Një enigmë shkencore 12-vjeçare
Përpjekja kërkimore filloi më shumë se dymbëdhjetë vjet më parë, kur shkencëtarët ndeshën vazhdimisht bretkosa që dukeshin qartë se përfaqësonin lloje që nuk ishin përshkruar kurrë zyrtarisht. Megjithatë, identifikimi i tyre nuk ishte i thjeshtë, sepse studiuesit kishin vështirësi të lidhnin emrat e vjetër të llojeve me linjat gjenetike të gjetura te ekzemplarët modernë.
“Kur e nisa këtë projekt dymbëdhjetë vjet më parë, ne e dinim tashmë se kishte disa lloje që prisnin të përshkruheshin dhe pothuajse çdo ekspeditë në Madagaskar zbulonte një tjetër. Disa ishin relativisht të thjeshta për t’u përshkruar, por të tjerat ndërlikoheshin nga pasiguria rreth emrave të vjetër të llojeve. Zgjidhja e kësaj enigme mori vite”, tha Scherz.
Një përparim i madh erdhi nga muzeomika, përdorimi i sekuencimit të ADN-së në ekzemplarët historikë muzealë. Studiuesit krahasuan informacionin gjenetik nga koleksionet e vjetra me ADN-në e bretkosave të mbledhura rishtazi. Ata shqyrtuan gjithashtu tiparet e jashtme, anatominë skeletore dhe thirrjet e bretkosave.
Së bashku, këto prova i lejuan ekipit të lidhte emrat historikë të llojeve me linjat e sakta evolucionare dhe të qartësonte konfuzionin taksonomik që kishte vazhduar për dekada.
Koleksionet muzeale luajtën një rol qendror në përcaktimin e identitetit të disa prej këtyre llojeve.
“Koleksionet muzeale janë shumë më tepër sesa arkiva të së kaluarës, ato janë burime thelbësore shkencore për të kuptuar biodiversitetin sot”, tha Dr. Alice Petzold nga Universiteti i Potsdamit, e cila drejtoi punën e muzeomikës.
“Duke sekuencuar ekzemplarët historikë, përfshirë ekzemplarët origjinalë tip, ne arritëm t’u përgjigjeshim pyetjeve që kishin mbetur të pazgjidhura për breza të tërë”, shtoi ajo.
Llojet e reja mund të ndikojnë në ruajtjen e biodiversitetit
Studimi u krye përmes bashkëpunimit të ngushtë mes shkencëtarëve dhe institucioneve në Madagaskar dhe Evropë. Ai gjithashtu nxjerr në pah lidhjen e drejtpërdrejtë midis kërkimit mbi biodiversitetin dhe ruajtjes së saj.
Shumë bretkosa diamant jetojnë në pyje që po fragmentohen gjithnjë e më shumë për shkak të shpyllëzimit. Në të njëjtën kohë, shkencëtarët ende dinë shumë pak për biologjinë bazë të shumë prej këtyre llojeve.
“Për shumë lloje, ende nuk dimë pothuajse asgjë për biologjinë e tyre të riprodhimit, madhësinë e popullatave apo kërkesat ekologjike. Pa këtë njohuri, bëhet shumë më e vështirë të vlerësohet statusi i tyre i ruajtjes dhe të mbrohen në mënyrë efektive”, tha bashkëautori Dr. Andolalao Rakotoarison nga Instituti i Arsimit të Lartë të Soavinandriana Itasy, Madagaskar.
Gjetjet e reja tashmë po kontribuojnë në planifikimin e ruajtjes së biodiversitetit në Madagaskar. Në një workshop për planifikimin e zonave të mbrojtura, të zhvilluar në mars 2026 si pjesë e programit të vendit “Biodiversity 30×30”, disa nga bretkosat e sapopërshkruara, përfshirë Rhombophryne quentini, ndikuan drejtpërdrejt në propozimet që synojnë forcimin dhe zgjerimin e zonave të mbrojtura.
Mund të ketë ende shumë bretkosa të tjera në pritje
Me shtimin e shtatë llojeve të reja, numri i llojeve të njohura të Rhombophryne është rritur në 27. Megjithatë, studiuesit besojnë se pothuajse me siguri ende ekzistojnë lloje të tjera pa emër, që presin të zbulohen dhe të përshkruhen.
Studimi i ri zgjidh shumë pyetje të kahershme, por Scherz e sheh atë si fillimin e një përpjekjeje shumë më të madhe.
“Çdo lloj i sapopërshkruar përfaqëson miliona vite histori unike evolucionare. Sa më shumë të mësojmë për amfibët e jashtëzakonshëm të Madagaskarit, aq më e qartë bëhet se ende ka një sasi të jashtëzakonshme gjërash për t’u zbuluar”, tha ai./ScienceDaily
Nëse dëshiron, mund ta bëj edhe një version më natyral në shqip gazetaresk, duke ruajtur plotësisht informacionin dhe kuptimin e origjinalit.
