Shkencëtarët kanë zbuluar se si stresi riorganizon komunikimin midis rrjeteve të trurit, duke i bërë kujtimet emocionale më të forta dhe më të vështira për t’u harruar.
Stresi bën më shumë sesa thjesht të ndikojë në mënyrën se si ndihemi. Ai mund të ndryshojë gjithashtu atë që kujtojmë, veçanërisht kur një përvojë është emocionalisht intensive ose ka rëndësi personale. Shkencëtarët e kanë ditur prej kohësh se kortizoli, një hormon që çlirohet gjatë situatave stresuese, mund t’i forcojë kujtimet emocionale. Ajo që nuk ishte kuptuar plotësisht ishte mënyra e saktë se si ndodh kjo brenda trurit.
Studiuesit në Universitetin Yale kanë zbuluar tashmë të dhëna të rëndësishme. Studimi i tyre tregon se kortizoli i forcon kujtimet emocionale duke ndryshuar mënyrën se si funksionojnë dhe komunikojnë me njëri-tjetrin rrjetet e trurit të përfshira në emocione dhe kujtesë. Gjetjet ofrojnë një kuptim më të thellë të arsyes pse disa përvoja lënë mbresa kaq të fuqishme, ndërsa të tjerat zbehen shpejt.
“Ne të gjithë përjetojmë stres dhe laboratori im është i interesuar të kuptojë se si stresi mund të jetë i dobishëm”, tha autorja përgjegjëse e studimit, Elizabeth Goldfarb, profesoreshë e asociuar e psikiatrisë në Shkollën e Mjekësisë të Yale dhe e psikologjisë në Fakultetin e Arteve dhe Shkencave.
Si ndikojnë hormonet e stresit në kujtesë
Studimet e mëparshme, të kryera si te njerëzit, ashtu edhe te brejtësit, kanë treguar se stresi dhe kortizoli mund ta përmirësojnë kujtesën për ngjarjet emocionale. Shkencëtarët e dinë gjithashtu se disa rajone të trurit, përfshirë amigdalën, luajnë një rol thelbësor në këtë proces. Amigdala është veçanërisht e rëndësishme për përpunimin e emocioneve dhe identifikimin e përvojave që mund të kenë rëndësi.
Megjithatë, të kuptuarit e saktë të mënyrës se si kortizoli i forcon kujtimet ka qenë sfiduese. Shumë rajone të trurit marrin pjesë në disa funksione mendore, duke e bërë të vështirë përcaktimin nëse hormoni po ndikon te reagimet emocionale, te formimi i kujtimeve apo te të dyja.
“Formimi i kujtimeve për përvojat emocionale përfshin procese të ndryshme në tru: së pari, perceptimin e një përvoje si emocionale ose intensive dhe, së dyti, kodimin e asaj përvoje në kujtesën afatgjatë”, tha Goldfarb, e cila është gjithashtu anëtare e Institutit Wu Tsai të Yale, një nismë kërkimore ndërdisiplinore që eksploron njohjen.
Studiuesit donin t’i shqyrtonin këto procese veçmas, për të përcaktuar se si kortizoli ndikon në aftësinë e trurit për të njohur rëndësinë emocionale dhe për ta ruajtur një përvojë si kujtim afatgjatë.
Vëzhgimi i trurit teksa formon kujtime emocionale
Për të kryer hulumtimin, ekipi i Yale zhvilloi një eksperiment në të cilin pjesëmarrësit morën një pilulë që përmbante ose hidrokortizon, një formë e kortizolit, ose një placebo joaktive. Më pas, ata panë një seri fotografish, ndërsa iu nënshtruan skanimit me rezonancë magnetike funksionale (fMRI).
Kjo teknikë imazherike mat ndryshimet në qarkullimin e gjakut dhe në nivelet e oksigjenit që lidhen me aktivitetin e trurit, duke u mundësuar studiuesve të identifikojnë se cilat zona të trurit janë më aktive gjatë detyrave të ndryshme.
Ndërsa shqyrtonin fotografitë, pjesëmarrësit raportuan reagimet e tyre emocionale ndaj secilës pamje. Të nesërmen, studiuesit testuan se sa mirë i mbanin mend ata gjërat që kishin parë.
Secili person e përfundoi eksperimentin dy herë: një herë pasi mori hidrokortizon dhe një herë pasi mori placebo. Studimi përdori një metodë të dyfishtë të verbër, që do të thotë se as pjesëmarrësit dhe as eksperimentuesi nuk e dinin se cila substancë ishte administruar gjatë një seance të caktuar.
Kjo qasje u mundësoi shkencëtarëve të krahasonin mënyrën se si reagonte truri i të njëjtit person me dhe pa sasinë shtesë të kortizolit.
Një vështrim pesësekondësh mbi aktivitetin e rrjeteve të trurit
Një nga përparimet më të rëndësishme të studimit lidhej me mënyrën se si studiuesit analizuan skanimet e trurit.
Shkencëtarët shpesh studiojnë një matje të quajtur lidhshmëri funksionale, e cila përshkruan se sa ngushtë luhatet njëkohësisht aktiviteti në pjesë të ndryshme të trurit. Kur dy rajone shfaqin modele të sinkronizuara aktiviteti, kjo mund të tregojë se ato marrin pjesë në procese të ndërlidhura.
Tradicionalisht, shqyrtimi i këtyre marrëdhënieve kërkon disa minuta të dhënash nga imazheria e trurit. Në vend të kësaj, ekipi i Yale analizoi lidhshmërinë funksionale gjatë provave individuale që zgjatnin vetëm rreth pesë sekonda.
Duke përdorur këto pamje të shkurtra, studiuesit testuan nëse modelet e aktivitetit të trurit mund të parashikonin dy rezultate të ndryshme: sa emocionalisht intensive u dukej pjesëmarrësve një fotografi dhe nëse do ta mbanin mend atë fotografi të nesërmen.
Kjo qasje funksionoi për të dyja. Duke identifikuar veçmas modelet që lidhen me intensitetin emocional dhe formimin e kujtimeve, shkencëtarët arritën të shqyrtonin se si kortizoli ndikonte në secilin rrjet dhe në ndërveprimet midis tyre.
Kjo u dha studiuesve një pamje më të hollësishme të ndryshimeve në aktivitetin e trurit që lidhen me formimin e kujtimeve emocionale.
Kortizoli ndryshon mënyrën se si rrjetet e trurit punojnë së bashku
Rezultatet zbuluan dy efekte kryesore.
Së pari, kortizoli përmirësoi aftësinë e pjesëmarrësve për të kujtuar përvojat me rëndësi emocionale, duke konfirmuar atë që kishin sugjeruar studimet e mëparshme.
Së dyti, dhe më e rëndësishmja, hormoni i forcoi kujtimet emocionale përmes ndryshimeve të veçanta në rrjetet e trurit përgjegjëse për përpunimin e emocioneve dhe formimin e kujtimeve.
Në rrjetet që lidhen me emocionet, kortizoli prodhoi modele më të qëndrueshme aktiviteti dhe rriti angazhimin e tyre. Kjo sugjeron se hormoni e ndihmoi trurin të reagonte më fort dhe në mënyrë më të qëndrueshme ndaj rëndësisë emocionale të një përvoje.
Në rrjetet e kujtesës, kortizoli pati një efekt të ndryshëm. Ai i bëri modelet e aktivitetit të tyre më të specializuara për informacionin emocional, duke sugjeruar se truri po përshtaste mënyrën se si kodonte përvojat me rëndësi emocionale.
Hormoni rriti gjithashtu koordinimin midis rrjeteve të përfshira në emocione dhe kujtesë. Me fjalë të tjera, kortizoli dukej se i ndihmonte këto sisteme të ndryshme të trurit të punonin më efektivisht së bashku kur përpunonin përvoja me peshë emocionale.
Së bashku, këto gjetje sugjerojnë se stresi i forcon kujtimet emocionale përmes disa mekanizmave ndërveprues të trurit, dhe jo përmes një rajoni apo procesi të vetëm.
Pse përvojat emocionale mund të mbahen mend kaq gjatë
Rezultatet ndihmojnë të shpjegohet pse stresi nuk e përmirëson domosdoshmërisht kujtesën për gjithçka. Përkundrazi, përfitimet e tij duket se janë selektive, duke i bërë përvojat që duken veçanërisht intensive ose domethënëse më të prirura për t’u mbajtur mend.
Studiuesit besojnë se kjo pasqyron aftësinë e trurit për t’u përshtatur me situatat stresuese, duke u dhënë përparësi informacioneve që mund të jenë të rëndësishme.
“Reagimet ndaj stresit janë thelbësisht përshtatëse dhe mund t’ju ndihmojnë të formoni kujtime të forta, por kjo vlen posaçërisht për përvojat që ju i konsideroni emocionalisht intensive ose domethënëse”, tha Goldfarb. “Kjo lidhet pjesërisht me rritjen e angazhimit të rrjeteve të trurit që gjurmojnë intensitetin emocional. Prandaj, nëse jeni të stresuar dhe po përpiqeni të mësoni diçka të re, mund t’ju ndihmojë të përqendroheni te elementet emocionuese ose te ndjenjat e forta që lidhen me atë që po mësoni.”
Gjetjet nxjerrin në pah gjithashtu një përfundim potencialisht të dobishëm për të nxënit. Lidhja e informacionit me diçka emocionuese, personalisht të rëndësishme ose që ngjall emocione mund ta bëjë më të lehtë kujtimin e tij, veçanërisht në situata stresuese.
Në vend që thjesht ta pengojë kujtesën, stresi ndonjëherë mund ta ndihmojë trurin të identifikojë se cilat përvoja meritojnë vëmendje të veçantë dhe të forcojë rrjetet e përfshira në ruajtjen e tyre./ScienceDaily
