Edhe kur një person është plotësisht i pavetëdijshëm nën anestezi të përgjithshme, truri i tij mund të vazhdojë të bëjë diçka të jashtëzakonshme: të përpunojë gjuhën, të njohë modele dhe madje të parashikojë se cilat fjalë do të vijnë më pas.
Studiuesit në Baylor College of Medicine kanë zbuluar se truri ruan aftësi çuditërisht të sofistikuara gjatë anestezisë, pavarësisht mungesës së vetëdijes. Gjetjet, të publikuara në revistën Nature, sfidojnë supozimet tradicionale rreth marrëdhënies midis vetëdijes dhe të menduarit. Ato mund të ofrojnë gjithashtu njohuri të reja mbi mënyrën se si truri përpunon kujtimet dhe gjuhën, duke hapur potencialisht rrugën për përparime në teknologjitë që i ndihmojnë njerëzit të komunikojnë pas dëmtimeve neurologjike.
“Gjetjet tona tregojnë se truri është shumë më aktiv dhe më i aftë gjatë pavetëdijes nga sa mendohej më parë“, tha Dr. Sameer Sheth, profesor, mbajtës i katedrës së neurokirurgjisë të financuar nga Cullen Foundation dhe studiues i programit McNair në Baylor. “Edhe kur pacientët janë plotësisht nën efektin e anestezisë, truri i tyre vazhdon të analizojë botën përreth.“
Regjistrimi i aktivitetit të trurit gjatë anestezisë së përgjithshme
Për të hetuar se çfarë ndodh brenda trurit në gjendje të pavetëdijshme, Sheth, i cili është gjithashtu neurokirurg në Baylor St. Luke’s Medical Center, dhe kolegët e tij studiuan pacientë që po i nënshtroheshin një ndërhyrjeje kirurgjikale për epilepsinë nën anestezi të përgjithshme.
Këto procedura ofruan një mundësi të pazakontë për të ekzaminuar hipokampusin, një strukturë e trurit që luan një rol të rëndësishëm në të nxënë dhe në kujtesë. I vendosur në lobin temporal të trurit, hipokampusi ndihmon në organizimin e informacionit dhe luan një rol të rëndësishëm në formimin e kujtimeve të reja.
Studiuesit përdorën pajisje të avancuara regjistrimi, të quajtura sonda Neuropixels, për të monitoruar sinjalet elektrike nga qindra neurone individuale në hipokampus. Këto sonda të vogla mund të zbulojnë aktivitetin e shumë qelizave nervore njëkohësisht, duke ofruar një pamje të hollësishme të mënyrës se si grupet e neuroneve reagojnë ndaj informacionit.
Sipas studiuesve, kjo teknologji nuk ishte përdorur më parë për të hetuar në këtë mënyrë këtë rajon të veçantë të trurit. Ajo i lejoi ekipit të shqyrtonte se si hipokampusi reagon ndaj tingujve dhe gjuhës, ndërkohë që pacientët ishin të pavetëdijshëm dhe të paaftë të raportonin atë që përjetonin.
Eksperimenti i parë përfshinte luajtjen e një serie tingujsh të përsëritur, të cilët herë pas here ndërpriteshin nga një tingull i ndryshëm nga të tjerët.
Megjithëse pacientët ishin nën anestezi, neuronet në hipokampusin e tyre reaguan ndryshe ndaj tingujve të papritur. Edhe më çuditërisht, qelizat e trurit u bënë gjithnjë e më të afta për të dalluar këta tinguj të pazakontë ndërsa eksperimenti vazhdonte.
Ky përmirësim sugjeronte se hipokampusi po shfaqte shenja të plasticitetit nervor, pra aftësisë së trurit për të ndryshuar reagimet e tij përmes përvojës. Me fjalë të tjera, disa nga proceset bazë që lidhen me të nxënit duket se mbeteshin aktive edhe pa vetëdije.
Truri në gjendje të pavetëdijshme mund të përpunojë gjuhën dhe të parashikojë fjalët
Më pas, studiuesit testuan nëse truri në gjendje të pavetëdijshme mund të përballonte diçka më të ndërlikuar sesa tingujt e thjeshtë.
Ata u luajtën histori të shkurtra pacientëve nën anestezi, ndërkohë që vazhdonin të regjistronin aktivitetin e neuroneve në hipokampus.
Rezultatet zbuluan një nivel befasues të përpunimit të gjuhës. Modele të veçanta të aktivitetit nervor përmbanin informacion për kategori të ndryshme fjalësh, përfshirë emrat, foljet dhe mbiemrat. Kjo sugjeronte se hipokampusi po reagonte ndaj veçorive kuptimore të gjuhës, në vend që thjesht të zbulonte praninë e tingujve.
Por zbulimi më intrigues shkonte edhe më tej.
Studiuesit zbuluan se aktiviteti nervor përmbante gjithashtu informacion që mund të përdorej për të parashikuar fjalët që do të vinin më pas në një fjali. Edhe pse pacientët ishin të pavetëdijshëm, truri i tyre dukej se parashikonte se si mund të vazhdonte gjuha që po dëgjonin.
“Truri duket se parashikon se çfarë vjen më pas në një histori, edhe pa vetëdije“, tha Sheth, i cili është gjithashtu drejtor i laboratorëve të kërkimit të neurologjisë pediatrike të Fondacionit Gordon and Mary Cain, në Institutin e Kërkimeve Neurologjike Duncan të Texas Children’s Hospital.
Kjo aftësi lidhet me një proces të njohur si kodimi parashikues. Në vend që thjesht të marrë informacion në mënyrë pasive, truri përdor vazhdimisht modelet dhe përvojat e mëparshme për të parashikuar atë që mund të ndodhë më pas. Për shembull, kur dëgjon dikë duke folur, truri mund të përdorë fjalët që ka dëgjuar tashmë për të krijuar pritshmëri rreth asaj që ka gjasa të vijë më pas.
Shkencëtarët e kanë studiuar zakonisht këtë lloj parashikimi të sofistikuar te njerëzit që janë zgjuar dhe të përqendruar. Gjetja e provave për të gjatë anestezisë së përgjithshme sugjeron se të paktën disa nga proceset nervore që qëndrojnë në themel të tij mund të funksionojnë në mënyrë të pavarur nga vetëdija.
“Këtë lloj kodimi parashikues zakonisht e lidhim me gjendjen kur jemi zgjuar dhe të vëmendshëm, por këtu ai po ndodh në një gjendje të pavetëdijshme“, tha Dr. Benjamin Hayden, profesor i neurokirurgjisë në Baylor.
Çfarë do të thotë ky zbulim për vetëdijen?
Gjetjet ngrenë pyetje të rëndësishme rreth asaj se çfarë kontribuon realisht vetëdija në aftësinë e trurit për të përpunuar informacionin.
Vetëdija përgjithësisht lidhet me përjetimin subjektiv, përfshirë përvojën e dëgjimit, të menduarit dhe të kuptuarit të botës përreth nesh. Megjithatë, studimi sugjeron se disa procese nervore të përfshira në interpretimin e gjuhës dhe parashikimin e informacionit të ardhshëm mund të vazhdojnë edhe kur kjo vetëdije mungon.
Kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se pacientët nën anestezi i kuptonin me vetëdije historitë që u luheshin. Përkundrazi, kjo tregon se truri mund të kryejë aspekte çuditërisht komplekse të përpunimit të gjuhës pa qenë personi i vetëdijshëm se po e bën këtë.
Ky dallim mund t’i ndihmojë studiuesit të kuptojnë më mirë se si lind vetëdija.
Një mundësi është që vetëdija të varet jo thjesht nga fakti nëse rajonet individuale të trurit mbeten aktive, por nga mënyra se si informacioni koordinohet dhe ndahet ndërmjet rrjeteve më të mëdha të rajoneve të trurit.
Sipas këtij këndvështrimi, një strukturë si hipokampusi mund të vazhdojë të analizojë informacionin edhe kur ndërpritet komunikimi më i gjerë ndërmjet rajoneve të trurit, i cili nevojitet për përvojën e vetëdijshme.
Një lidhje befasuese midis trurit dhe inteligjencës artificiale
Ky zbulim nxjerr në pah gjithashtu një ngjashmëri interesante midis aktivitetit të trurit të njeriut dhe inteligjencës artificiale (IA).
Modelet e mëdha gjuhësore, teknologjia që qëndron pas shumë chatbot-eve moderne të IA-së, gjenerojnë tekst duke përdorur modele të mësuara nga sasi të mëdha të dhënash gjuhësore për të parashikuar se çfarë duhet të vijë më pas.
Studiuesit vunë re një aftësi të ngjashme parashikuese në hipokampus, ku sinjalet nervore pasqyronin informacionin për fjalët që do të vinin më pas, edhe gjatë pavetëdijes.
Megjithëse truri biologjik dhe modelet e IA-së funksionojnë në mënyra thelbësisht të ndryshme, të dyja mund të përdorin modelet gjuhësore për të parashikuar informacionin e ardhshëm. Studimi i këtyre ngjashmërive mund t’i ndihmojë shkencëtarët të kuptojnë më mirë se si funksionon parashikimi në sistemet natyrore dhe artificiale.
Gjetjet mund të kenë gjithashtu implikime praktike për ndërfaqet tru-kompjuter, të cilat përdorin sinjale të regjistruara nga truri për të komunikuar me pajisje të jashtme.
Një zbatim i mundshëm lidhet me protezat e të folurit, teknologji të krijuara për të ndihmuar njerëzit të komunikojnë kur dëmtimet ose gjendjet neurologjike u kanë dëmtuar aftësinë për të folur.
Nëse shkencëtarët arrijnë të identifikojnë në mënyrë të besueshme sinjalet kuptimplota gjuhësore në tru, këto sinjale mund të përdoren në të ardhmen për të mbështetur teknologjitë e komunikimit për pacientët që kanë humbur aftësinë e të folurit.
“A mund t’i përdorim këto sinjale për të zhvilluar dhe vënë në funksion një protezë të të folurit për disa nga pjesët e trurit që janë dëmtuar nga goditja në tru ose nga një dëmtim? Këto janë pyetje që tani mund t’i shqyrtojmë në lidhje me këtë pjesë të trurit“, tha Dr. Vigi Katlowitz, autori i parë i studimit dhe mjek rezident në neurokirurgji në Baylor.
Shkencëtarët po rishqyrtojnë kufijtë e trurit në gjendje të pavetëdijshme
Pavarësisht rezultateve mbresëlënëse, studiuesit theksojnë se disa pyetje mbeten ende pa përgjigje.
Eksperimentet u kryen nën një lloj të caktuar anestezie të përgjithshme, ndaj gjetjet nuk mund të përgjithësohen automatikisht për metodat e tjera të anestezisë ose për gjendje të tjera të pavetëdijes.
Gjithashtu, nuk është e qartë nëse një përpunim i ngjashëm i gjuhës ndodh gjatë gjumit ose komës, dy gjendje që ndryshojnë ndjeshëm nga pavetëdija e shkaktuar në mënyrë mjekësore.
Një tjetër kufizim i rëndësishëm është se studiuesit u përqendruan te hipokampusi. Do të nevojiten studime të mëtejshme për të përcaktuar nëse aftësi të ngjashme ruhen edhe në rajone të tjera të trurit dhe se si këto zona ndërveprojnë kur vetëdija mungon.
Megjithatë, rezultatet ofrojnë prova bindëse se pavetëdija nuk do të thotë domosdoshmërisht që truri ka ndaluar së kryeri përpunime të sofistikuara të informacionit.
Përkundrazi, truri mund të vazhdojë të analizojë modele, të reagojë ndaj ngjarjeve të papritura dhe të parashikojë gjuhën edhe kur personi nuk ka vetëdije për botën që e rrethon.
“Ky studim na shtyn të rishqyrtojmë se çfarë do të thotë të jesh i vetëdijshëm“, tha Sheth. “Truri bën shumë më tepër gjëra në prapaskenë nga sa kuptojmë plotësisht.“/ScienceDaily
